การศึกษาที่มาและบทบาทของขนมเทียนในพิธีกรรมประจำปีของชาวไทยเชื้อสายจีน ในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี

ผู้แต่ง

  • ศิรินภา บุญผ่องศรี Faculty of Education,Prince of Songkla University, Pattani Campus
  • จตุวิทย์ แก้วสุวรรณ์ ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

คำสำคัญ:

ขนมเทียน, ชาวไทยเชื้อสายจีน, ระบบความเชื่อ, การเซ่นไหว้, เทศกาลประจำปี, จังหวัดปัตตานี

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมาของขนมเทียนในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี และศึกษาบทบาทและความหมายของขนมเทียนในเทศกาลประจำปีของชาวไทยเชื้อสายจีน ในอำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี จากการศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์ และการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม ทำให้พบว่าขนมเทียนมีที่มาจากขนมของจีน ได้แก่ จาโต้เปา โต้เปากั่ว เจียวเย้สือ ซึ่งมีวัตถุดิบและวิธีทำคล้ายขนมเทียน แต่ชาวจีนอพยพในไทยได้ประยุกต์วัตถุดิบและวิธีปรุงอาหารให้สอดคล้องกับวัตถุดิบและความนิยมของคนในท้องถิ่น ขนมเทียนจึงเป็นวัตถุทางวัฒนธรรมที่เป็นการผสมผสานของวัฒนธรรมอาหารไทยและจีน เทศกาลประจำปีที่ขนมเทียนมีความเกี่ยวข้องล้วนมีพิธีกรรมเซ่นไหว้ ทั้งเทพเจ้า และ บรรพบุรุษ ได้แก่ ตรุษจีน เช็งเม้ง สารทจีน และ สารทเดือนสิบ ความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับขนมเทียนทั้งของชาวไทยเชื้อสายจีน และ ชาวไทยพื้นถิ่นสอดคล้องกัน โดยเชื่อว่าขนมเทียนสื่อถึงความเป็นมงคล ทั้งวัตถุดิบที่สื่อถึงความเหนียวแน่นของลูกหลาน รูปทรงที่เหมือนเจดีย์ หรือ ชื่อที่เหมือนเทียนส่องสว่าง ซึ่งลูกหลานที่เซ่นไหว้บรรพบุรุษด้วยขนมเทียนก็จะได้รับสิ่งที่ดีตอบสนอง

เอกสารอ้างอิง

เอกสารอ้างอิง

จักรกฤษณ์ เกษกาญจนานุช และ จตุวิทย์ แก้วสุวรรณ. (2563). กระบวนการกลายของขนมแบบฉบับแต้จิ๋วประจำเทศกาลจีนในสังคมไทย. วารสารอารยธรรมศึกษา โขง-สาละวิน ปีที่ 11, ฉบับที่ 2 กรกฎาคม - ธันวาคม 2563.

เจษฎา นิลสงวนเดชะ. (2562). มอง “สังคมชาวจีนภาคใต้ของไทย” ผ่านพระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวคราวเสด็จประพาสแหลมมลายู ร.ศ. 109, วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ปีที่ 10 ฉบับที่ 1 มกราคม–มิถุนายน 2562.

ณัฐธิดา สุขมนัส. (2539). ความเชื่อเรื่องฮวงจุ้ยในวิถีชีวิตของชาวไทยเชื้อสายจีนในกรุงเทพมหานคร. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. บัณฑิตวิทยาลัย. ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา.

ถาวร สิกขโกศล. (2557). เทศกาลจีนและการเซ่นไหว้. กรุงเทพฯ: มติชนนารี เอี่ยมวิวัฒน์กิจ ชูเรืองสุข. (2555, กุมภาพันธ์ 6). ขนมเต้าเปาคือขนมเทียนกับรูปลักษณ์ใกล้เคียงขนมประเทศเพื่อนบ้าน. [เว็บบล็อค]. สืบค้นเมื่อ 5 กันยายน 2564 จาก https://www.gotoknow.org/posts/477828

นารี เอี่ยมวิวัฒน์กิจ ชูเรืองสุข. (2555, กุมภาพันธ์ 6). ขนมเต้าเปาคือขนมเทียนกับรูปลักษณ์ใกล้เคียงขนมประเทศเพื่อนบ้าน. [เว็บบล็อค]. สืบค้นเมื่อ 5 กันยายน 2564 จาก https://www.gotoknow.org/posts/477828

นารีรัตน์ วัฒนเวฬุ. (2561). วัฒนธรรมอาหารโต๊ะจีนในงานฉลองมงคลสมรสของชาวไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตง จังหวัดยะลา. วารสารวิเทศศึกษา ปีที่ 8 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม – ธันวาคม 2561.

บ้านสวนพอเพียง.(2553).ขนมเทียนเทียนแบบแบนที่พบในภาคใต้ของไทย [รูปภาพ].สืบค้นเมื่อ 17 กันยายน 2564 จาก http://www.bansuanporpeang.com/node/5232

ปรีชาชาญ แก้วนุ้ย. (2556). การผสมผสานทางวัฒนธรรมระหว่างไทยพุทธกับไทยมุสลิมในเขตจังหวัดภาคใต้ตอนล่าง. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. บัณฑิตวิทยาลัย. สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์.

วิภานี กาญจนาภิญโญกุล. (2545). ขนมไทยและวัฒนธรรมการบริโภค : กรณีศึกษาตลาดดอนหวาย. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา.

ศยามล เจริญรัตน์. (2544). “งิ้วแต้จิ๋ว” ในฐานะละครสังคม : สัญลักษณ์ทางชาติพันธุ์ไทยจีน. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. คณะรัฐศาสตร์. ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา.

สมพิศ วีระณะ. (2555). ตามรอยพระราชนิพนธ์ กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย. กรุงเทพฯ: วี.พริ้นท์ (1991).

สำนักข่าว กรมประชาสัมพันธ์ . (2563, กันยายน 2).ขนมเทียนของภาคใต้ทั้งแบบแบน และ แบบห่อเป็นรูปทรงสามเหลี่ยมพีระมิด [รูปภาพ].สืบค้นเมื่อ 5 กันยายน 2564 จาก https://nbtworld.prd.go.th/th/news/detail/TCATG200902101407378

Arshad M., Ishak F., Karim M., Kamaruzaman M. (2020). The diversity of traditional Malay kuih in Malaysia and its potentials. Journal of Ethnic Foods. December 2020: 7(1)

李永球 . (2014). 豆包仔粿. [Image]. Retrieved From http://ahkew.blogkaki.net/137067

DIY美食工坊.(2019). Kuih koci - 三角椰丝粿. [Image]. Retrieved From 搜抓:https://www.sohu.com/a/303596984_100216039

银行老王.(2018). 粘豆包. [Image]. 2021,October, 2 , Retrieved From Steemit: https://bit.ly/3psqrA9

厦门好料. (2021). 豆包粿. [Image]. 2021,October, 2 , Retrieved From 腾讯网: https://bit.ly/31wIUmO

阿轲.(2020).蕉叶糍.[Image]. 2021,October, 15 , Retrieved From 知乎: https://zhuanlan.zhihu.com/p/210313195

สัมภาษณ์

สัมภาษณ์คุณเศรษฐศักดิ์ อนุกูล, 5 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณสงวน มณีโชติ (คุณยายสิ้ม) , 6 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณอรพินท์, 10 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณผ่องพรรณ จันทร์อิสระ (คุณยายฉ้อง), 10 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณเสาวณีย์ รัตนะ, 10 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณสุพิพร มณีโชติ, 10 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณณี , 10 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณทิพวรรณ คงภักดี, 5 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณชัยยศ รองเดช, 11 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณชินพรรน์ เต่งศิริเตชากิตติ์, 11 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณวรรณดี ชาพรมสิทธิ์ 15 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณบี (นามสมมุติ) , 7 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณสมฤดี (นามสมมุติ) , 7 ตุลาคม 2564.

สัมภสัมภาษณ์คุณสมชาย (นามสมมุติ), 7 ตุลาคม 2564.

สัมสัมภาษณ์คุณสมเจตต์ (นามสมมุติ) , 5 ตุลาคม 2564

สัมภาษณ์คุณผึ้ง (นามสมมุติ), 5 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณโบว์ (นามสมมุติ), 5 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณอิง (นามสมมุติ) , 7 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณอิ่ม (นามสมมุติ) , 12 ตุลาคม 2564.

สัมภาษณ์คุณติ๋ม (นามสมมุติ) , 12 ตุลาคม 2564.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

29-12-2022

รูปแบบการอ้างอิง

บุญผ่องศรี ศ., & แก้วสุวรรณ์ จ. (2022). การศึกษาที่มาและบทบาทของขนมเทียนในพิธีกรรมประจำปีของชาวไทยเชื้อสายจีน ในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี. วารสารวิชาการคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 18(2), 58–90. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/eJHUSO/article/view/257433

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ