กระบวนการร่วมสร้างสรรค์หนังใหญ่วัดบ้านดอน: การสร้างงานศิลปะร่วมสมัยของชุมชน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของผลงานวิจัยเรื่อง “การสร้างการแสดงในฐานะวัฒนธรรมสร้างสรรค์เพื่อชุมชน: กรณีศึกษาการสร้างสรรค์หนังใหญ่ร่วมสมัยเรื่องพระอภัยมณี ตอนสุดสาครจับม้านิลมังกร” มีวัตถุประสงค์การวิจัยเพื่อสร้างสรรค์การแสดงหนังใหญ่ร่วมสมัยร่วมกับคณะหนังใหญ่วัดบ้านดอน จังหวัดระยอง การวิจัยนี้ใช้วิธีการวิจัยปฏิบัติการแสดงโดยรวบรวมข้อมูลการแสดงหนังใหญ่วัดบ้านดอนจากการสัมภาษณ์  การทดลองสร้างสรรค์ท่าเต้นและการเชิดหนังโดยผู้วิจัย การนำผลการทดลองจากห้องปฏิบัติการนำกลับไปให้ศิลปินตรวจสอบและดำเนินการปรับปรุงบทเพื่อใช้ในการแสดง ผลจากการวิจัยครั้งนี้ทำให้ผู้วิจัยค้นพบแนวทางในการทำงานร่วมกับศิลปินหนังใหญ่วัดบ้านดอนซึ่งเป็นเจ้าของวัฒนธรรมโดยใช้กระบวนการร่วมสร้างสรรค์ (Co-Creation) ดังนี้

1) การสร้างบท บทที่ใช้ในการแสดงมาจากการดัดแปลงนิทานคำกลอนเรื่อง พระอภัยมณีโดยเลือกตอน สุดสาครจับม้านิลมังกร โดยมีตัวละครสุดสาครเป็นตัวละครหลัก (Protagonist) ตัวละครม้านิลมังกรเป็นตัวละครปะทะ (Antagonist) ตัวละครพระฤาษีเป็นตัวละครสนับสนุน (Supporting Character)  และมีเหล่าตัวละครสัตว์ทะเลประเภทต่าง ๆ เพื่อเป็นตัวละครหมู่มวล (Ensemble) 

2) การทดลองออกแบบการเต้นและการเชิดหนังชุด สุดสาครจับม้านิลมังกร โดยมีการสร้างหนังใหญ่จำนวน 3 ตัว ได้แก่หนังสุดสาคร หนังม้านิลมังกร และหนังสุดสาครจับม้านิลมังกร ผู้วิจัยเป็นผู้ออกแบบท่าเต้นและการเชิดหนังโดยกำหนดแนวคิดการเชิดหนังรูปแบบการเต้นคู่ (Pas de deux) เพื่อใช้แสดงศักยภาพของนักเชิดหนังใหญ่ ผู้วิจัยเลือกใช้การจับ การไล่จับ  การวิ่งไล่  การใช้กำลัง  การขี่  การต่อสู้นำมาออกแบบท่าเต้นและการเชิด   

3) การนำงานสร้างสรรค์จากการทดลองไปฝึกปฏิบัติการแสดงร่วมกับคณะหนังใหญ่วัดบ้านดอน และนำบทที่ได้จากการวิจัยนำกลับไปให้ศิลปินหนังใหญ่วัดบ้านดอนตรวจสอบโดยมีอาจารย์อำไพ บุญรอด หัวหน้าคณะหนังใหญ่วัดบ้านดอน ให้คำแนะนำเพื่อปรับบท การบรรจุบทเพลงเพื่อทำให้บทและการออกแบบการเชิดหนังใหญ่ตามแนวทางของผู้วิจัยมีความเหมาะสมและสามารถนำไปใช้ในการแสดงได้ตามแบบฉบับคณะหนังใหญ่วัดบ้านดอนโดยมีนายมานะ  ล่วงพ้นและนายอครพล เชิงกรายเป็นผู้ควบคุมการฝึกซ้อมและกำกับการแสดงผลงานการแสดงหนังใหญ่ร่วมสมัยนี้เปิดการแสดงสำหรับผู้เข้าเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดบ้านดอนและมีการจัดการแสดงภายในชุมชนเพื่อทำให้ผู้ชมในชุมชนมีส่วนร่วมในการปรับเปลี่ยนและกลายเป็นความร่วมสมัยของชุมชน