การดำรงอยู่ของฆ้องตีที่ขึ้นรูปด้วยแรงคนในกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

ฆ้องตี เป็นเครื่องดนตรีที่ผลิตด้วยศาสตร์และศิลป์ที่สืบทอดมาแต่โบราณ การศึกษาการดำรงอยู่ของฆ้องตีที่ขึ้นรูปด้วยแรงคนในกรุงเทพมหานครเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยวิธีการศึกษาจากเอกสาร การเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์ และการสังเกต ผลการวิจัยพบว่าประวัติศาสตร์งานช่างของไทยโดยเฉพาะในกลุ่มช่างบุสันนิษฐานว่าปรากฏมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ภายหลังสมัยกรุงธนบุรีที่มีการย้ายถิ่นฐานตั้งบ้านเรือนในย่านฝั่งธนบุรีและมีการส่งต่อองค์ความรู้มายังสมัยรัตนโกสินทร์ พบแหล่งผลิตฆ้องตีกระจายอยู่ในกรุงเทพมหานครทั้งฝั่งธนบุรีและฝั่งพระนคร ในระยะแรกของกิจการผลิตฆ้องตีก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ปรากฏบ้านของจ่าผูก เขียววิจิตร ย่านบ้านเนิน และบ้านของนางทองคำ-นางทองพูน ย่านบางลำพู และภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 พบบ้านฆ้องของนางเกษร ขันธ์หิรัญ ย่านบ้านบุ และบ้านของนายป่วน แย้มบาง ย่านบ้านเนิน ซึ่งปัจจุบันเป็นบ้านสุดท้ายที่ยังดำเนินกิจการผลิตฆ้องตีโดยทายาทรุ่นที่ 3 เนื่องจากวัตถุดิบและค่าแรงมีราคาสูงขึ้น ใช้เวลาในการผลิตนาน และช่างตีฆ้องมีจำนวนน้อยลงประกอบกับขาดการส่งต่อองค์ความรู้ ส่งผลให้เกิดธุรกิจการผลิตฆ้องหล่อมาแทนที่ด้วยราคาและต้นทุนที่ถูกกว่า มีรูปลักษณ์ใกล้เคียงกับฆ้องตีแต่มีความแตกต่างกันในเรื่องคุณภาพเสียง อย่างไรก็ตามฆ้องตียังคงเป็นที่ต้องการของนักดนตรีไทยจำนวนมากโดยเฉพาะฆ้องตีจากบ้านทำฆ้องที่มีชื่อในอดีตเนื่องจากมีคุณภาพเสียงดีเหมาะกับการบรรเลงรวมวง บรรเลงเดี่ยวและสร้างเสียงด้วยกลวิธีพิเศษต่าง ๆ ฆ้องตีจึงเป็นที่ต้องการของนักดนตรีที่ยังให้ความสำคัญกับเรื่องคุณภาพเสียงและรสมือเป็นสำคัญ