The Figure of Indra in “Sombat Amarin Khamklon”: Divine Kingship and Ideology in Early Thai Literature

Main Article Content

Prachya Parnkate

Abstract

This article aims to analyze Sombat Amarindra Kham Klon as an Early Rattanakosin literary work that represents Indra as a symbol of power and political legitimacy. The study employs content analysis and symbolic interpretation in conjunction with historical, political, and artistic contexts. The findings reveal that the text positions Indra not merely as a divine helper but as the central figure of a cosmological order that mirrors human political structures. Indra embodies both the possession of celestial treasures and the merit-based authority (bun-ya-thikan) regarded as the foundation of legitimate rulership. Such representation demonstrates a deliberate reconfiguration of the cosmological order aligned with the political ideology of early Bangkok. The study concludes that this literary work functions not only as an aesthetic creation but also as an ideological instrument that shaped cultural perceptions of power and legitimacy in the formative period of the Thai state.

Article Details

How to Cite
Parnkate, P. (2026). The Figure of Indra in “Sombat Amarin Khamklon”: Divine Kingship and Ideology in Early Thai Literature. Chiang Mai University Journal of Humanities, 27(1), 124–144. retrieved from https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JHUMANS/article/view/289602
Section
Academic Articles

References

ก.ศ.ร. กุหลาบ. (2482). ประวัติย่อตามลำดับตำแหน่งยศ อรรคมหาเสนาบดี และเสนาบดีจตุสดมภ์ หรืออธิบดี และผู้รั้งตำแหน่งเสนาบดีกรม หรือกระทรวง 6 แห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ในระหว่าง 138 ปี มี 113 ตำแหน่ง. โรงพิมพ์จันหว่า.

กรมศิลปากร. (2535). ทะเบียนโบราณสถานในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล. โอ.เอส.พริ้นติ้งเฮ้าส์.

กิตติธัช ศรีฟ้า. (2561). พระอินทร์ในบริบทสังคมไทย. Silpakorn University Journal of Fine Arts, 6(1), 68–87.

เกื้อพันธุ์ นาคบุปผา. (2520). พระอินทร์ในวรรณคดีสันสกฤต บาลี และวรรณคดีไทย [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

คำปรึกษาตั้งข้าราชการในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 1. (2430). วชิรญาณวิเสศ, 3(3), วัน 2 เดือน 12 ขึ้น 8 ค่ำ ปีกุนนพศก 1249.

แคทรียา อังทองกำเนิด. (2561). บทบาทของพระอิศวรในนิทานพื้นบ้านไทย [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร].

จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2472). ชุมนุมพระบรมราชาธิบาย ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว ภาคที่ 1 หมวดวรรณคดี. โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.

ชนิดา สีหามาตย์. (2553). ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดกสำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน): การแปลเพื่อการรับรู้สาร [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร].

ชาตรี ประกิตนนทการ. (2558). การเมืองในสถาปัตยกรรมสมัยรัชกาลที่ 1. มติชน.

ชานันท์ ยอดหงษ์. (2564, 5 มกราคม). พระอินทร์: เทพอาสาสมัครและเทพเจ้าแห่งเซ็กซ์. The MATTER. https://thematter.co

ชำนิโวหาร, พระ. (2470). โคลงสรรเสริญพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกย์. โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.

ดวงมน จิตร์จำนงค์. (2568). คุณค่าและลักษณะเด่นของวรรณคดีไทยสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น. สยามปริทัศน์.

ดารณี ใจเย็น. (2550). การวิเคราะห์บทสนทนาของตัวละครในวรรณคดีเรื่อง "สามก๊ก" ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ตามแนววัจนปฏิบัติศาสตร์ [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์].

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. (2504). คำนำ. ใน พระคลัง (หน), สมบัติอมรินทร์คำกลอน (น. 3–6). พิมลชัยศึกษากรณ์.

นฤมล ธีรวัฒน์ (ผู้ชำระต้นฉบับ) และ นิธิ เอียวศรีวงศ์ (บรรณาธิการ). (2539). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 1 ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ฉบับตัวเขียน. อมรินทร์วิชาการ.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2555). ปากไก่และใบเรือ: รวมความเรียงว่าด้วยวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ต้นรัตนโกสินทร์. ฟ้าเดียวกัน.

บวรนรรฏ อัญญะโพธิ์ และ อนุกูล โรจนสุขสมบูรณ์. (2565). พระอินทร์ในนาฏกรรมไทย. วารสารศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 14(1), 184–202.

บุญเตือน ศรีวรพจน์ (บ.ก.). (2547). สุธนูกลอนสวด. กรมศิลปากร.

บุษบา ตระกูลสัจจาวัตร. (2529). การศึกษาเชิงวิเคราะห์วรรณกรรมเรื่องราชาธิราชฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

ประชุมพระราชปุจฉา. (2516). โรงพิมพ์ไทยวัฒนาพานิช.

พระคลัง (หน), เจ้าพระยา. (2504). สมบัติอมรินทร์คำกลอน. พิมลชัยศึกษากรณ์.

พระญาลิไทย. (2543). ไตรภูมิพระร่วง. กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.

พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ 1. (2478). โรงพิมพ์พระจันทร์.

พระสุชาติ จิตฺตสุโภ (ทิมมานพ). (2558). ศึกษาวิเคราะห์บทบาทของพระอินทร์ในศาสนาพราหมณ์–ฮินดู กับพุทธศาสนาเถรวาท [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

มนตรี สิระโรจนานันท์. (2562). พระอินทร์ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 5(1), 44–63.

ระวีวรรณ แสงวัณณ์. (2543). ปรางค์บริวาร และรูปบุคคลที่ซุ้มปรางค์บริวาร พระปรางค์วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร [เอกสารทางวิชาการอัดสำเนา]. กองโบราณคดี กรมศิลปากร.

วรกิจพิศาล (เปล่ง), รองอำมาตย์โท ขุน. (2463). ตำนานเสนาบดี กรุงรัตนโกสินทร์ (เรียงตามลำดับ) ตั้งแต่รัชกาล ที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 6 จบเพียง พ.ศ. 2463. โรงพิมพ์อักษรนิติ์.

วราเมษ วัฒนไชย. (2548). ศิลปะการประพันธ์ในวรรณคดีร้อยกรองของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

วันรัตน, สมเด็จพระ. วัดพระเชตุพน ในรัชกาลที่ 1 แต่งภาษามคธ, พระยาปริยัติธรรมธาดา (แพ ตาลลักษมณ) แปลเป็นภาษาไทย. (2466). สังคีติยวงศ์ พงศาวดาร เรื่องสังคายนาพระธรรมวินัย. โรงพิมพ์ไท.

วิชิตวงศ์วุฒิไกร (คลี่), เจ้าพระยา. (2473). ตำนานพระอารามหลวง. โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.

วิไลรัตน์ ยังรอต. (2539). จักรวาลกับพระอินทร์ในจิตรกรรมฝาผนัง. เมืองโบราณ, 22(4), 81-84.

ศรัณย์ มะกรูดอินทร์. (2563). พระอินทร์ในคติพุทธศาสนานิกายเถรวาทที่พบในงานศิลปกรรมไทย [วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร].

ศิริพร เศรษฐพฤทธิ์. (2551). ลักษณะเด่นของมหาชาติกลอนเทศน์สำนวนเจ้าพระยาพระคลัง (หน) [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

สมมตอมรพันธุ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ. (2461). เรื่องตั้งเจ้าพระยาในกรุงรัตนโกสินทร. โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ.

สุกัญญา บำรุงสุข. (2525). อำนาจหน้าที่และบทบาทของสมุหพระกลาโหมในสมัยรัตนโกสินทร์ [วิทยานิพนธ์ อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

หนังสือเรื่อง พระราชพงษาวดารกรุงเก่า เล่ม 2. (2434). โรงพิมพ์หมอบรัดเล.

Baker, C., & Phongpaichit, P. (2023). Tenets spoken by Indra: A translation of the discourse on good judgement from the Three Seals Law. Thai Legal Studies, 3(2), 195–209.

Jamison, S. W., & Brereton, J. P. (2014). The Rigveda: The earliest religious poetry of India (Vols. 1–3). Oxford University Press.

Rossi, P. M. (2024). Agonistic scenes of the mahāvrata rite and Vedic models of sovereignty. Cracow Indological Studies, 26(1), 1–47.

Than, T. E. (2012). The role of Sakka (Indra) in the teaching of the Buddha. Dagon University Research Journal, 4, 68–75.