การเปลี่ยนแปลงบทบาทผู้หญิงในครอบครัวไทยเชื้อสายจีนสามรุ่น: การวิเคราะห์จากภาพยนตร์ หลานม่า

บทคัดย่อ

แม้ว่าจะมีงานวิจัยจำนวนมากที่ศึกษาเรื่องบทบาทของผู้หญิงไทยเชื้อสายจีนในแง่มุมทางสังคมและครอบครัว แต่การศึกษาที่ใช้ ภาพยนตร์ร่วมสมัย เป็นฐานวิเคราะห์ยังมีอยู่อย่างจำกัด งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงบทบาทของผู้หญิงในครอบครัวไทยเชื้อสายจีนทั้งสามรุ่น ผ่านภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า (พ.ศ. 2567) โดยมุ่งวิเคราะห์ตัวละครหญิงหลัก ได้แก่ อาม่า อาซิว และอามุ่ย งานวิจัยอาศัยระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์ตัวบท (Textual Analysis) และแนวคิดการกลืนกลาย (Assimilation) เป็นกรอบอธิบาย ผลการวิจัยพบว่า ภายใต้โครงสร้างสังคมชายเป็นใหญ่ ผู้หญิงไทยเชื้อสายจีนมีพัฒนาการด้านบทบาทแตกต่างกันอย่างชัดเจนตามรุ่น: อาม่าเป็นตัวแทนของผู้หญิงดั้งเดิมที่ถูกจำกัดบทบาทอยู่ในครอบครัวและถูกกีดกันสิทธิด้านมรดก อาซิวสะท้อนช่วงรอยต่อที่ผู้หญิงเริ่มออกทำงานและเข้าถึงการศึกษา แต่ยังคงเผชิญกับค่านิยมชายเป็นใหญ่ ขณะที่อามุ่ยแสดงถึงผู้หญิงรุ่นใหม่ที่มีอิสระด้านอาชีพ การศึกษา และสิทธิทางมรดก การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเกิดขึ้นจากปัจจัยสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ ครอบครัว ภาษาและวัฒนธรรม เศรษฐกิจและการเมือง การศึกษา และแนวคิดสมัยใหม่ ข้อค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่าภาพยนตร์มิได้เพียงถ่ายทอดเรื่องราวเชิงบันเทิง แต่ยังสะท้อนพลวัตทางสังคมและกระบวนการกลืนกลายของชุมชนไทยเชื้อสายจีนในบริบทปัจจุบัน อันเป็นการขยายองค์ความรู้ด้านการศึกษาเพศและวัฒนธรรมในสังคมพหุวัฒนธรรมของไทย