ขึด: มุมมองเชิงจริยศาสตร์สิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

เนื่องด้วยมนุษย์เราดำรงอยู่ในโลกธรรมชาติกับทั้งสิ่งมีชีวิตและไม่มีชีวิต เกี่ยวโยงกันในฐานะที่เป็นสิ่งแวดล้อมซึ่งกันและกัน ปัญหาสิ่งแวดล้อมจึงเป็นปัญหาที่เกี่ยวโยงกับทุกส่วน ความพยายามแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ด้วยมุมมองที่ว่ามนุษย์ครอบครองคุณค่าภายในตนเองและเป็นศูนย์กลางของสรรพสิ่งได้นำไปสู่แนวทางการกระทำเชิงจริยธรรมที่มุ่งเน้นผลประโยชน์ของมนุษย์และเป็นเพื่อประโยชน์ต่อมนุษย์เป็นสำคัญนั้น ไม่สามารถแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมได้อย่างแท้จริง จริยศาสตร์สิ่งแวดล้อมจึงปรากฏขึ้นสำหรับปรับเปลี่ยนมุมมองของมนุษย์ที่มีต่อโลกธรรมชาติและกำหนดทิศทางการกระทำเชิงจริยธรรมต่อโลกธรรมชาติ

“ขึด” เป็นขนบข้อห้ามโบราณซึ่งมีความเกี่ยวพันและมีบทบาทต่อการดำเนินชีวิตของชาวล้านนาในหลากหลายมิติ เนื่องด้วยชาวล้านนาในอดีตดำรงชีพด้วยการเกษตรกรรมซึ่งจำเป็นต้องยึดโยงกับโลกธรรมชาติ จึงปรากฏ “ขึด” ที่ข้องเกี่ยวกับโลกธรรมชาติ งานวิจัยชิ้นนี้ซึ่งเป็นงานวิจัยเชิงเอกสารจึงมีเป้าหมายวิเคราะห์มุมมองเชิงจริยศาสตร์ในขึด อันเป็นสิ่งกำหนดความสัมพันธ์และพันธะความรับผิดชอบของชาวล้านนาต่อสิ่งแวดล้อมธรรมชาติหรือโลกธรรมชาติ การศึกษาแสดงให้เห็นถึงมุมมองเชิงจริยศาสตร์สิ่งแวดล้อมในขึด โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขยายขอบเขตเชิงจริยธรรมไปสู่สิ่งแวดล้อมธรรมชาติหรือโลกธรรมชาติ กล่าวคือโลกธรรมชาติครอบครองสถานะเชิงจริยธรรมบางประการ แม้ว่าสถานะเชิงจริยธรรมนี้จะไม่สามารถสรุปได้ว่ามีฐานมาจาก “คุณค่าภายในตนเอง” แต่อย่างไรก็ตามสถานะดังกล่าวนี้เป็นตัวกำหนดการปฏิบัติและความรับผิดชอบเชิงจริยธรรมของชาวล้านนาที่มีต่อสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ ตลอดทั้งนำไปสู่การเคารพยำเกรงต่อโลกธรรมชาติ