พัฒนาการทางนโยบายการเข้าถึงยาต้านไวรัสเอชไอวีในประเทศไทย และผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงนโยบาย: จากยุคจำกัดการเข้าถึงสู่ยุคการรักษาฟรี

บทคัดย่อ

ประเทศไทยเคยเป็นประเทศที่มีการแพร่ระบาดมากที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และต่อมาสามารถแก้ไขปัญหาโรคเอดส์ได้จนได้รับการยกย่องจากองค์การอนามัยโลก (WHO) องค์การสหประชาชาติ (UN) และเป็นตัวอย่างให้แก่หลาย ๆ ประเทศทั่วโลก หนึ่งในนโยบาย ในการยุติปัญหาโรคเอดส์ คือ นโยบายการเข้าถึงการรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอชไอวี บทความนี้ เป็นบทความวิชาการ ด้วยการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเอกสารเชิงประวัติ (Historical document) ในช่วงปี พ.ศ. 2535-2561 สำหรับวัตถุประสงค์ของบทความ เพื่ออธิบายลักษณะของพัฒนาการ ทางนโยบายการเข้าถึงยาต้านไวรัสเอชไอวีในประเทศไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535-2561 และนำเสนอผลกระทบ (impact) ที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงนโยบาย พัฒนาการทางนโยบายการเข้าถึง การรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอชไอวีของประเทศ นั้น สามารถแบ่งออกเป็น 5 ลักษณะ ประกอบไปด้วย 1) การพัฒนาสู่วาระแห่งชาติ 2) การลดการพึ่งพาองค์การต่างประเทศ 3) การเจาะกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ 4) การเข้าถึงยาแบบป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อ และ5) บทบาทของพระบรมวงศานุวงศ์ ต่อการกำหนดนโยบาย สำหรับกระบวนการทางนโยบายสาธารณะนั้น จะให้ความสำคัญในเรื่องของการกำหนดนโยบาย การผ่านร่างนโยบาย การนำนโยบายไปปฏิบัติ การประเมินผลนโยบาย และการพัฒนาหรือการเปลี่ยนแปลงนโยบายเป็นส่วนใหญ่ แต่ยังมีช่องว่าง (gap) ทางทฤษฎี ที่ไม่ได้มุ่งเน้น คือ ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงนโยบาย บทความนี้จึงได้นำเสนอผลกระทบ ที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงนโยบาย จากข้อมูลเชิงประจักษ์แสดงให้เห็นว่า การเปลี่ยนนโยบายการเข้าถึงการรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอชไอวีในแต่ละครั้งได้เพิ่มจำนวนการเข้าถึงการรักษา ของผู้ติดเชื้อเอชไอวีมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัดเจน เพราะฉะนั้นควรมีการเพิ่ม “ผลกระทบ ของการเปลี่ยนแปลงนโยบาย” ลงไปไว้เป็นอีกหนึ่งในของกระบวนการนโยบายสาธารณะ