นโยบายการกระจายอำนาจกับการเสริมสร้างประชาธิปไตยท้องถิ่น

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษานโยบายการกระจายอำนาจของรัฐไทยที่ส่งผลต่อการเสริมสร้างประชาธิปไตยท้องถิ่น (2) ศึกษารูปแบบการเสริมสร้างประชาธิปไตยท้องถิ่น ที่เหมาะสม กลุ่มเป้าหมายที่ใช้ในการวิจัยได้มาโดยวิธีเลือกแบบเจาะจง จำนวน 18 คน เก็บข้อมูลภาคสนามด้วยวิธีการสัมภาษณ์ สังเกตและการสนทนากลุ่ม ผลการวิจัยพบว่า 1) นโยบายการกระจายอำนาจของรัฐไทยมีผลต่อการเสริมสร้างประชาธิปไตยท้องถิ่น ในช่วงปี พ.ศ.2475-2539 อยู่ในระดับที่น้อยมากเป็นเพียงการตรากฎหมายจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อจัดรูปแบบและโครงสร้างเท่านั้น ประชาชนจึงมีส่วนร่วมน้อยมากในการเมืองการปกครองท้องถิ่น ในช่วงปี พ.ศ. 2540-2549 การกระจายอำนาจเป็นรูปธรรมชัดเจน มีรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2540 ที่มีบทบัญญัติบังคับรัฐต้องกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นเป็นครั้งแรก มี พ.ร.บ.กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และให้ผู้บริหารและสมาชิกสภาท้องถิ่นมาจากการ การเลือกตั้งของประชาชน เห็นได้ว่ามีผลต่อการเสริอมสร้างประชาธิปไตยในระดับที่มากขึ้น และในช่วงปี พ.ศ.2550-2560 เกิดกระบวนการกระจายอำนาจที่ได้ดำเนินการมาตลอดตามหลักการในรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 มีการปรับปรุงแก้ไขแผนการกระจายอำนาจให้แก่ องค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่นโดยให้เป็นหน่วยงานหลักในการจัดทำบริการสาธารณะ แต่การเมืองภาคตัวแทน ที่เข้าสู่อำนาจยังไม่สามารถส่งเสริมให้เกิดประชาธิปไตยได้อย่างเต็มที่ จึงเกิดขบวนการเคลื่อนไหวของภาคประชาชน และมีข้อเสนอให้มีการปฏิรูปโครงสร้างอำนาจรัฐ ให้มีการกระจายอำนาจ สู่ภาคประชาชนและชุมชนท้องถิ่นให้มากขึ้น เมื่อเกิดรัฐประหาร เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ.2557 ส่งผลต่อการเคลื่อนไหวของกลุ่มต่างๆและกระบวนการกระจายอำนาจหยุดชะงักชั่วคราว การดำเนินการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2560 ยังไม่เห็นทิศทางที่ชัดเจน ในการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นที่ส่งผลต่อการเสริมสร้างประชาธิปไตยท้องถิ่นให้เข้มแข็ง ตามหลักการปกครองตนเองของท้องถิ่น 2) รูปแบบการส่งเสริมประชาธิปไตยท้องถิ่นที่เหมาะสม มีองค์ประกอบหลักที่สำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ ด้านการมีส่วนร่วมทางการเมืองท้องถิ่น การมีระเบียบ กฎ กติกา ท้องถิ่น จิตสำนึกรับผิดชอบเพื่อส่วนรวม และความสามารถพึ่งตนเองหรือจัดการตนเองของท้องถิ่นได้