เปรียบเทียบมาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองพันธุ์พืช

บทคัดย่อ

ประเทศไทยได้มีมาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองพันธุ์พืชมากว่า 20 ปีแล้ว ภายใต้พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542 อย่างไรก็ตามกฎหมายดังกล่าวยังไม่สามารถแก้ไขและบรรเทาปัญหาการคุ้มครองพันธุ์พืชที่เกิดขึ้นได้ทั้งหมด จึงได้มีความพยายามที่จะแก้ไขพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542 โดยมีการยกร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช ฉบับใหม่ ขึ้นในพ.ศ.2560 ดังนั้นบทความวิจัยเรื่องเปรียบเทียบมาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองพันธุ์พืช จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบ พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช ฉบับ พ.ศ.2542 และร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช ฉบับใหม่ ซึ่งบทความวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัยเรื่อง มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองพันธุ์พืช ศึกษากรณีพระราชบัญญัติพันธุ์พืช พ.ศ.2542 เป็นการวิจัยเอกสาร (Documentary research) โดยศึกษาค้นคว้าเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับข้อตกลงระหว่างประเทศและกฎหมายด้านการคุ้มครองพันธุ์พืช จำนวน 5 ฉบับ ผลการวิจัย พบว่า พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542 และร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช ฉบับใหม่ ตั้งอยู่บนพื้นฐานการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติ และมีหลักการสำคัญคือการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากร ซึ่งสอดคล้องกับข้อตกลงระหว่างประเทศหลายฉบับ เช่น อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ (CBD), พิธีสารนาโงยา, สนธิสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยทรัพยากรพันธุ์พืชเพื่ออาหารและการเกษตร (ITPGR) และอนุสัญญาว่าด้วยสหภาพระหว่างประเทศเพื่อการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ (UPOV) ในด้านมาตรการทางกฎหมายนั้น พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ.2542 ได้วางมาตรการทั้งในด้านเนื้อหาและกระบวนการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ และวางมาตรการอันเป็นการคุ้มครองสิทธิของนักปรับปรุงพันธุ์และสิทธิเกษตรกรไว้ในระดับหนึ่ง ส่วนร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช ฉบับใหม่นั้น พบว่าร่างกฎหมายมีเนื้อหาเป็นการลดมาตรการการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์และลดสิทธิเกษตรกรอันจะมีผลกระทบต่อเกษตรกรภายในประเทศ ผู้เขียนจึงไม่เห็นด้วยกับการร่างกฎหมายอันมีลักษณะลดสิทธิเกษตรกร และมีข้อเสนอแนะให้ใช้พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช ฉบับ พ.ศ.2542 ต่อไปแต่ปรับแก้ไขเพิ่มเติมให้เกษตรกรมีสิทธิแจกจ่ายแลกเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ภายในชุมชนได้ อันเป็นการส่งเสริมการปรับปรุงพันธุ์จากเกษตรกรรายย่อยซึ่งเป็นเกษตรกรส่วนใหญ่ของประเทศ ซึ่งจะก่อให้เกิดความมั่นคงและยั่งยืนในความหลากหลายทางชีวภาพของทรัพยากรพืชต่อไป