ประวัติศาสตร์การกลายเป็นสินค้าของวัฒนธรรมล้านนา ภายใต้บริบทโลกาภิวัตน์ รัฐไทย และท้องถิ่นนิยม
Article Sidebar
เผยแพร่แล้ว:
เม.ย. 25, 2021
คำสำคัญ:
การกลายเป็นสินค้าของวัฒนธรรม วัฒนธรรมล้านนา ประวัติศาสตร์สังคมไทย โลกาภิวัตน์ ท้องถิ่นนิยม
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้ศึกษากระบวนการกลายเป็นสินค้าของวัฒนธรรมล้านนาในภาคเหนือของไทยตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ผ่านมุมมองทางประวัติศาสตร์ที่พิจารณาความเปลี่ยนแปลง และปัจจัยหลายประการที่เชื่อมโยงสัมพันธ์กันจนทำให้เกิดปรากฏการณ์การกลายเป็นสินค้าของวัฒนธรรม งานวิจัยนี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพโดยเป็นทั้งการวิจัยเอกสาร และการสังเกตการณ์จากพื้นที่ศึกษา คือ จังหวัดเชียงใหม่ ผลการศึกษาพบว่ากระบวนการกลายเป็นสินค้าของวัฒนธรรมล้านนาเริ่มก่อตัวมาตั้งแต่อดีต โดยมีปัจจัยมาจากภายในท้องถิ่น รัฐไทย และระดับโลก ประการแรก กระบวนการกลายเป็นสินค้าของวัฒนธรรมล้านนาเป็นผลผลิตจากบริบทเชิงโครงสร้างของระบบทุนนิยมโลกาภิวัตน์ เมื่อพิจารณาโลกาภิวัตน์ในฐานะพัฒนาการของระบบทุนนิยม และการเปลี่ยนแปลงทางสังคมวัฒนธรรม ประการที่สอง ปัจจัยจากนโยบายการพัฒนาและส่งเสริมการท่องเที่ยวของรัฐไทยนับตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่สองเป็นต้นมา และประการที่สาม กระแสความคิดท้องถิ่นนิยมและกระบวนการรื้อฟื้นอัตลักษณ์ล้านนาตั้งแต่ทศวรรษ 2490 เป็นต้นมา และยิ่งเด่นชัดมากขึ้นอีกในช่วงปลายทศวรรษ 2530 จนกระทั่งถึงปัจจุบัน
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
วิสาพรม ศ. . (2021). ประวัติศาสตร์การกลายเป็นสินค้าของวัฒนธรรมล้านนา ภายใต้บริบทโลกาภิวัตน์ รัฐไทย และท้องถิ่นนิยม. Journal of Politics and Governance, 11(1), 42–62. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jopag/article/view/251699
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
เอกสารอ้างอิง
เกษียร เตชะพีระ. (2539). บริโภคความเป็นไทย. ใน ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ (บรรณาธิการ), จินตนาการสู่ปี 2000: นวกรรมเชิงกระบวนทัศน์ด้านไทยศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
เฉลิมศรี สิงคราช และรัตนา พรหมพิชัย. (2542). “กาด” สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ เล่ม 1. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์.
ชยันต์ วรรธนะภูติ. (2549). ‘คนเมือง’: ตัวตน การผลิตซ้ำสร้างใหม่และพื้นที่ทางสังคมของคนเมือง. ใน อานันท์ กาญจนพันธุ์ (บรรณาธิการ), อยู่ชายขอบ มองลอดความรู้. กรุงเทพฯ: มติชน.
เชียงใหม่นิวส์. (2560). งานกาดหมั้ว ตามฉบับเมืองเหนือ. สืบค้นจาก http://www.chiangmainews. co.th/page/archives/586375
ดนตรีมีสีสัน. (ม.ป.ป.). เปิดแล้ว “กาดของกิ๋น” ชั้น 4 โซน Food Lanna ที่ศูนย์การค้าเมญ่า. สืบค้นจาก https://www.dseason.net/newsupdate_detail.php?id=307
ธเนศวร์ เจริญเมือง. (2543). ‘คนเมือง’ ในทางรัฐศาสตร์และท้องถิ่นศึกษา. เอกสารจากการเสวนาเรื่อง “คนเมืองท่ามกลางบริบทการเปลี่ยนแปลง”. เชียงใหม่: ภาควิชารัฐศาสตร์ และภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
________. (2544). คนเมือง. เชียงใหม่: โครงการศึกษาการปกครองท้องถิ่น คณะสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ธิตินัดดา จินาจันทร์. (2543). สืบสานล้านนาแรกแสงตะวันยก ตราบตะวันตกลับฟ้า. เชียงใหม่: คณะกรรมการจัดงานสืบสานล้านนา.
ปฐม หงษ์สุวรรณ. (2558). พลวัตและการสร้างประเพณีประดิษฐ์ในชุมชนอีสานลุ่มน้ำโขง. ใน ศิราพร ณ ถลาง (บรรณาธิการ), ประเพณีสร้างสรรค์ ในสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินทร.
________. (2560). ประเพณีประดิษฐ์ในชุมชนอีสานลุ่มน้ำโขง. ขอนแก่น : สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
พัฒนา กิติอาษา, (บรรณาธิการ). (2546). มานุษยวิทยากับการศึกษาปรากฏการณ์โหยหาอดีตในสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
________. (2546). ท้องถิ่นนิยม. กรุงเทพฯ : คณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
ไพโรจน์ คงทวีศักดิ์. (2548). อาข่าไนท์บาซาร์: การค้ากับความเป็นชาติพันธุ์. เชียงใหม่: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
________. (2551). อ่าข่าไนท์บาซาร์ ความเป็นชาติพันธุ์บนเส้นทางการค้า. ใน ยศ สันตสมบัติ (บรรณาธิการ), อำนาจ พื้นที่ และอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์: การเมืองวัฒนธรรมของรัฐชาติในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. (องค์การมหาชน).
ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์. (2558). กำเนิด “ประเทศไทย” ภายใต้เผด็จการ: น้ำไหล ไฟสว่าง ทางสะดวกกับนัยยะซ่อนเร้นในยุคจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์. กรุงเทพฯ: มติชน.
ม่อนฝ้าย. (2558). แต่งงานแบบล้านนา. สืบค้นจาก http://www.monfai.com/index.php/ portfolio-lightbox/
แม่อุ๊ยชื่นใจ. (2548). กาดหมั้ว. ใน สุภาภรณ์ อาภาวัชรุตม์ และดวงจันทร์ อาภาวัชรุตม์ เจริญเมือง (บรรณาธิการ), เรื่องเล่าจาวกาดเล่ม 2. เชียงใหม่: มูลนิธิสถาบันพัฒนาเมือง.
ยศ สันตสมบัติ. (2543). ‘คนเมือง’ กับตัวตนของคนเมือง: การผลิตซ้ำ/ผลิตใหม่ในยุคโลกาภิวัตน์. ใน ธเนศวร์ เจริญเมือง และวสันต์ ปัญญาแก้ว (บรรณาธิการ), เอกสารจากการเสวนาเรื่อง “คนเมืองท่ามกลางบริบทการเปลี่ยนแปลง”. เชียงใหม่: ภาควิชารัฐศาสตร์ และภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์. (2546). ทุนวัฒนธรรม : วัฒนธรรมในระบบทุนนิยมโลก เล่ม 1. กรุงเทพฯ: มติชน.
วสันต์ ปัญญาแก้ว. (2543). ชีวิตข้างถนน: การศึกษาเชิงชาติพรรณวรรณนาว่าด้วยผู้ชมโทรทัศน์ ยามค่ำคืน บนถนนสายหนึ่ง ในเมืองเชียงใหม่. เชียงใหม่: คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
เวียงรัฐ เนติโพธิ์. (2552). ทุนเชียงใหม่. กรุงเทพฯ : โอเพ่นบุ๊คส์.
ศศิภัสร์ เที่ยงมิตร. (2545). กาดหลวงเมืองเชียงตุงและเมืองเชียงใหม่: ศึกษาเปรียบเทียบพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงจากผลกระทบของระบบเศรษฐกิจโลก หลังสงครามโลกครั้งที่สองถึงปัจจุบัน. (วิทยานิพนธ์ ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). สาขาวิชาภูมิภาคศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ศูนย์สนเทศภาคเหนือ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2550). ความเป็นมาของ ถนนคนเดิน จังหวัดเชียงใหม่. สืบค้นจาก http://library.cmu.ac.th/ntic/knowledge_show. php?docid=18
สรัสวดี อ๋องสกุล. (2551). ประวัติศาสตร์ล้านนา (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: อมรินทร์
สืบพงศ์ หงส์ภักดี. (2548). กระบวนการทำหัตถกรรมท้องถิ่นให้กลายเป็นสินค้าที่ระลึกสำหรับนักท่องเที่ยว:กรณีศึกษา บ้านบ่อสร้าง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่.(การค้นคว้าแบบอิสระศิลปศาสตรมหาบัณฑิต) สาขาวิชาการจัดการอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่. (ม.ป.ป.) ถนนคนเดิน ท่าแพ. สืบค้นจาก http://www. chiangmaipao.go.th/tourism/place_detail.php?id=37&area=21%20
อภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2546). อัตลักษณ์. กรุงเทพฯ : คณะกรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ.
อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2542). ปัญหาของการศึกษาประวัติศาสตร์ล้านนา : เอกสารคำสอนกระบวนวิชา004472. เชียงใหม่: ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2545). เส้นผมบังภูเขา: ความคิดสามัญเชิงวิพากษ์. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาการเมือง.
Anan Ganjanapan. (1984). The Partial commercialization of rice production in northern Thailand (1900-1981). Ph.D. Dissertation, Cornell University.
Central plaza CHIANG MAI AIRPORT. (ม.ป.ป). Chiang Mai Guide & Map. [แผ่นพับ]. เชียงใหม่: เซ็นทรัลพลาซ่า เชียงใหม่ แอร์พอร์ต.
Central plaza CHIANG MAI. (ม.ป.ป). MAP OF CHIANG MAI [แผ่นพับ]. เชียงใหม่: เซ็นทรัลพลาซ่า เชียงใหม่ แอร์พอร์ต.
Chaiyan Rajchagool. (1994). The Rise and fall of the Thai absolute monarchy : foundations of the modern Thai state from feudalism to peripheral capitalism. Bangkok: White Lotus.
Cohen, Erik. (1989). International Politics and The Transformation of Folk Crafts The Hmong (MEO) of Thailand and Laos. Journal of the Siam Society, 77 (1), 68-82.
Cohen, Erik. (2000). Commercialized Crafts of Thailand: Hill Tribes and Lowland Villages: Collected Articles. Honolulu: University of Hawaii Press.
________. (2001). Thai tourism: hill Tribes, Islands and open-ended prostitution (2nd ed). Bangkok: White Lotus Press.
Hobsbawm, Eric and Ranger, Terence, ed. (1992). The Invention of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Sa-nguan Khumrungroj. (2562). ว่าด้วยการทูตขันโตก_ซึ่งเดี๋ยวนี้ประเทศกูมีเลิกไปแล้ว. สืบค้นจาก https://www.facebook.com/sanguan.khumrungroj/posts/ 2258738374211599
Seksan Prasertkul. (1989). The Transformation of the Thai state and economic change (1855-1945). Ph.D. Dissertation, Cornell University.
THAILAND HOTELS DIRECTORY. (ม.ป.ป.). ถนนคนเดินเชียงใหม่ : CHIANGMAI WALKING STREET. สืบค้นจาก http://chiangmaistreet.blogspot.com/2007/02/blog-post.html
Wallerstein, Immanuel. (1983). Historical Capitalism. London: Verso.
เฉลิมศรี สิงคราช และรัตนา พรหมพิชัย. (2542). “กาด” สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ เล่ม 1. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคารไทยพาณิชย์.
ชยันต์ วรรธนะภูติ. (2549). ‘คนเมือง’: ตัวตน การผลิตซ้ำสร้างใหม่และพื้นที่ทางสังคมของคนเมือง. ใน อานันท์ กาญจนพันธุ์ (บรรณาธิการ), อยู่ชายขอบ มองลอดความรู้. กรุงเทพฯ: มติชน.
เชียงใหม่นิวส์. (2560). งานกาดหมั้ว ตามฉบับเมืองเหนือ. สืบค้นจาก http://www.chiangmainews. co.th/page/archives/586375
ดนตรีมีสีสัน. (ม.ป.ป.). เปิดแล้ว “กาดของกิ๋น” ชั้น 4 โซน Food Lanna ที่ศูนย์การค้าเมญ่า. สืบค้นจาก https://www.dseason.net/newsupdate_detail.php?id=307
ธเนศวร์ เจริญเมือง. (2543). ‘คนเมือง’ ในทางรัฐศาสตร์และท้องถิ่นศึกษา. เอกสารจากการเสวนาเรื่อง “คนเมืองท่ามกลางบริบทการเปลี่ยนแปลง”. เชียงใหม่: ภาควิชารัฐศาสตร์ และภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
________. (2544). คนเมือง. เชียงใหม่: โครงการศึกษาการปกครองท้องถิ่น คณะสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ธิตินัดดา จินาจันทร์. (2543). สืบสานล้านนาแรกแสงตะวันยก ตราบตะวันตกลับฟ้า. เชียงใหม่: คณะกรรมการจัดงานสืบสานล้านนา.
ปฐม หงษ์สุวรรณ. (2558). พลวัตและการสร้างประเพณีประดิษฐ์ในชุมชนอีสานลุ่มน้ำโขง. ใน ศิราพร ณ ถลาง (บรรณาธิการ), ประเพณีสร้างสรรค์ ในสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินทร.
________. (2560). ประเพณีประดิษฐ์ในชุมชนอีสานลุ่มน้ำโขง. ขอนแก่น : สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
พัฒนา กิติอาษา, (บรรณาธิการ). (2546). มานุษยวิทยากับการศึกษาปรากฏการณ์โหยหาอดีตในสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
________. (2546). ท้องถิ่นนิยม. กรุงเทพฯ : คณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
ไพโรจน์ คงทวีศักดิ์. (2548). อาข่าไนท์บาซาร์: การค้ากับความเป็นชาติพันธุ์. เชียงใหม่: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
________. (2551). อ่าข่าไนท์บาซาร์ ความเป็นชาติพันธุ์บนเส้นทางการค้า. ใน ยศ สันตสมบัติ (บรรณาธิการ), อำนาจ พื้นที่ และอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์: การเมืองวัฒนธรรมของรัฐชาติในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. (องค์การมหาชน).
ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์. (2558). กำเนิด “ประเทศไทย” ภายใต้เผด็จการ: น้ำไหล ไฟสว่าง ทางสะดวกกับนัยยะซ่อนเร้นในยุคจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์. กรุงเทพฯ: มติชน.
ม่อนฝ้าย. (2558). แต่งงานแบบล้านนา. สืบค้นจาก http://www.monfai.com/index.php/ portfolio-lightbox/
แม่อุ๊ยชื่นใจ. (2548). กาดหมั้ว. ใน สุภาภรณ์ อาภาวัชรุตม์ และดวงจันทร์ อาภาวัชรุตม์ เจริญเมือง (บรรณาธิการ), เรื่องเล่าจาวกาดเล่ม 2. เชียงใหม่: มูลนิธิสถาบันพัฒนาเมือง.
ยศ สันตสมบัติ. (2543). ‘คนเมือง’ กับตัวตนของคนเมือง: การผลิตซ้ำ/ผลิตใหม่ในยุคโลกาภิวัตน์. ใน ธเนศวร์ เจริญเมือง และวสันต์ ปัญญาแก้ว (บรรณาธิการ), เอกสารจากการเสวนาเรื่อง “คนเมืองท่ามกลางบริบทการเปลี่ยนแปลง”. เชียงใหม่: ภาควิชารัฐศาสตร์ และภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์. (2546). ทุนวัฒนธรรม : วัฒนธรรมในระบบทุนนิยมโลก เล่ม 1. กรุงเทพฯ: มติชน.
วสันต์ ปัญญาแก้ว. (2543). ชีวิตข้างถนน: การศึกษาเชิงชาติพรรณวรรณนาว่าด้วยผู้ชมโทรทัศน์ ยามค่ำคืน บนถนนสายหนึ่ง ในเมืองเชียงใหม่. เชียงใหม่: คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
เวียงรัฐ เนติโพธิ์. (2552). ทุนเชียงใหม่. กรุงเทพฯ : โอเพ่นบุ๊คส์.
ศศิภัสร์ เที่ยงมิตร. (2545). กาดหลวงเมืองเชียงตุงและเมืองเชียงใหม่: ศึกษาเปรียบเทียบพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงจากผลกระทบของระบบเศรษฐกิจโลก หลังสงครามโลกครั้งที่สองถึงปัจจุบัน. (วิทยานิพนธ์ ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). สาขาวิชาภูมิภาคศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ศูนย์สนเทศภาคเหนือ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2550). ความเป็นมาของ ถนนคนเดิน จังหวัดเชียงใหม่. สืบค้นจาก http://library.cmu.ac.th/ntic/knowledge_show. php?docid=18
สรัสวดี อ๋องสกุล. (2551). ประวัติศาสตร์ล้านนา (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: อมรินทร์
สืบพงศ์ หงส์ภักดี. (2548). กระบวนการทำหัตถกรรมท้องถิ่นให้กลายเป็นสินค้าที่ระลึกสำหรับนักท่องเที่ยว:กรณีศึกษา บ้านบ่อสร้าง อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่.(การค้นคว้าแบบอิสระศิลปศาสตรมหาบัณฑิต) สาขาวิชาการจัดการอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่. (ม.ป.ป.) ถนนคนเดิน ท่าแพ. สืบค้นจาก http://www. chiangmaipao.go.th/tourism/place_detail.php?id=37&area=21%20
อภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2546). อัตลักษณ์. กรุงเทพฯ : คณะกรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ.
อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2542). ปัญหาของการศึกษาประวัติศาสตร์ล้านนา : เอกสารคำสอนกระบวนวิชา004472. เชียงใหม่: ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2545). เส้นผมบังภูเขา: ความคิดสามัญเชิงวิพากษ์. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาการเมือง.
Anan Ganjanapan. (1984). The Partial commercialization of rice production in northern Thailand (1900-1981). Ph.D. Dissertation, Cornell University.
Central plaza CHIANG MAI AIRPORT. (ม.ป.ป). Chiang Mai Guide & Map. [แผ่นพับ]. เชียงใหม่: เซ็นทรัลพลาซ่า เชียงใหม่ แอร์พอร์ต.
Central plaza CHIANG MAI. (ม.ป.ป). MAP OF CHIANG MAI [แผ่นพับ]. เชียงใหม่: เซ็นทรัลพลาซ่า เชียงใหม่ แอร์พอร์ต.
Chaiyan Rajchagool. (1994). The Rise and fall of the Thai absolute monarchy : foundations of the modern Thai state from feudalism to peripheral capitalism. Bangkok: White Lotus.
Cohen, Erik. (1989). International Politics and The Transformation of Folk Crafts The Hmong (MEO) of Thailand and Laos. Journal of the Siam Society, 77 (1), 68-82.
Cohen, Erik. (2000). Commercialized Crafts of Thailand: Hill Tribes and Lowland Villages: Collected Articles. Honolulu: University of Hawaii Press.
________. (2001). Thai tourism: hill Tribes, Islands and open-ended prostitution (2nd ed). Bangkok: White Lotus Press.
Hobsbawm, Eric and Ranger, Terence, ed. (1992). The Invention of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Sa-nguan Khumrungroj. (2562). ว่าด้วยการทูตขันโตก_ซึ่งเดี๋ยวนี้ประเทศกูมีเลิกไปแล้ว. สืบค้นจาก https://www.facebook.com/sanguan.khumrungroj/posts/ 2258738374211599
Seksan Prasertkul. (1989). The Transformation of the Thai state and economic change (1855-1945). Ph.D. Dissertation, Cornell University.
THAILAND HOTELS DIRECTORY. (ม.ป.ป.). ถนนคนเดินเชียงใหม่ : CHIANGMAI WALKING STREET. สืบค้นจาก http://chiangmaistreet.blogspot.com/2007/02/blog-post.html
Wallerstein, Immanuel. (1983). Historical Capitalism. London: Verso.
