การบริหารโดยใช้โรงเรียนเป็นฐานในการพัฒนาท้องถิ่น: ศึกษาวิเคราะห์ผ่านแนวคิดการร่วมผลิต

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการนำแนวคิดการจัดทำบริการสาธารณะ แบบร่วมผลิต (Co-production) ไปใช้ในการบริหารการศึกษาขั้นพื้นฐานที่จัดทำโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในประเทศไทยภายหลังการปฏิรูปการศึกษาตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 โดยทำการศึกษาด้วยวิธีการวิเคราะห์จากเอกสาร ได้แก่ คู่มือประเมินการบริหาร โดยใช้โรงเรียนเป็นฐานในการพัฒนาท้องถิ่น ของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น กระทรวงมหาดไทย ศึกษาวิเคราะห์ผ่าน “แนวคิดการจัดทำบริการสาธารณะแบบร่วมผลิต (co-production)” โดยผลการศึกษาพบว่า ภายหลังปี พ.ศ. 2542 ประเทศไทยมีการนำแนวคิด ที่เรียกว่า “แนวคิดการบริหารโดยใช้โรงเรียนเป็นฐานในการพัฒนาท้องถิ่น” (School-Based Management for Local Development: SBMLD) มาปรับใช้กับสถานศึกษาสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีความสอดคล้องกับแนวคิดการจัดทำบริการสาธารณะแบบร่วมผลิต อันเป็นแนวคิดภายใต้กระบวนทัศน์ธรรมาภิบาลภาครัฐใหม่ (new public governance) ที่ให้ความสำคัญกับความร่วมมือของทุกภาคส่วน เนื่องด้วยการบริหารสถานศึกษาภายใต้ แนวคิด SBMLD ได้มุ่งเน้นการเสริมบทบาทของคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐานของแต่ละแห่งทั้งในแง่การเป็นผู้ริเริ่มร่วมกัน (co-initiator) การร่วมออกแบบ (co-design) การร่วมส่งมอบบริการ (co-delivery) และการร่วมประเมิน (co-assessment) แต่ทว่า ความร่วมมือและบทบาทดังกล่าวนี้ เป็นแต่เพียงการให้ความสำคัญเฉพาะกับความร่วมมือในรูปแบบที่เป็นทางการเท่านั้น เพราะยังขาดทั้งการเสริมบทบาทของภาคส่วนต่าง ๆ ในรูปแบบที่ไม่เป็นทางการ และยังขาดการคำนึงถึงคุณลักษณะของพลเมืองตื่นรู้ (active citizen) ที่ตระหนักถึงผลประโยชน์ของสังคมโดยรวมเป็นหลัก