การเมืองวัฒนธรรมของการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2559

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2559 โดยนำแนวทางศึกษาเชิงการเมืองวัฒนธรรมมาอธิบาย ทั้งนี้ผู้วิจัยตั้งสมมติฐานไว้ว่ากระบวนการประชามติถูกใช้เป็นเครื่องมือของกลุ่มชนชั้นนำผู้มีอำนาจในการสร้างความชอบธรรมให้กับรัฐธรรมนูญ โดยอาศัยการใช้อำนาจบังคับในพื้นที่สังคมการเมืองควบคู่กับการสร้างความยินยอมพร้อมใจในพื้นที่ประชาสังคม จึงนำมาสู่คำถามหลักว่าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ช่วงชิงให้ความหมายร่างรัฐธรรมนูญอย่างไร ถูกท้าทายอย่างไร และมีวาทกรรมใดบ้างที่มีอิทธิพลครอบงำความคิดของสังคม ในการศึกษาใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยวิเคราะห์เนื้อหาจากข่าวหน้าหนึ่งของหนังสือพิมพ์ 3 ฉบับ การสังเกตการณ์ของผู้วิจัย และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกผู้มีบทบาทเกี่ยวข้องในกระบวนการประชามติทั้งฝ่ายค้านและฝ่ายสนับสนุน ผลการศึกษาพบว่า “ประชามติ” ถูก คสช. ให้ความหมายโดยมีนัยการเมือง 4 ประการคือ 1) เป็นกระบวนการแสวงหามติ “เห็นชอบ” ร่างรัฐธรรมนูญเป็นสำคัญ 2) เป็นกระบวนการสร้างการรับรู้แก่ประชาชน 3) เป็นกระบวนการสร้างภาพลักษณ์ว่าประชาชนมีส่วนร่วมในการสถาปนาร่างรัฐธรรมนูญที่เกิดขึ้นหลังรัฐประหาร ไม่ใช่จัดทำโดยคณะบุคคลเท่านั้น เพื่อเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ให้กับร่างรัฐธรรมนูญ และ 4) เป็นเครื่องมือผลักดันวาระซ่อนเร้นของ คสช. สะท้อนผ่านคำถามพ่วงที่ให้สมาชิกวุฒิสภาสรรหาร่วมลงมติเลือกนายกรัฐมนตรีได้ ขณะที่ร่างรัฐธรรมนูญกลายเป็นเพียงพื้นที่ทางการเมืองที่ผันแปรไปตามการเจรจาต่อรองของกลุ่มอำนาจต่าง ๆ โดยมี คสช. กุมอำนาจสูงสุด ซึ่งมักอ้างเหตุ “เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อย” ริดรอนสิทธิเสรีภาพในการแสดงความเห็นของฝ่ายคัดค้านร่างรัฐธรรมนูญ และยังใช้ “เครือข่ายสื่อบุคคลภาครัฐ” กว่า 5.3 แสนคนเผยแพร่อุดมการณ์หลักของรัฐ