การขยายตัวของระบบราชการไทยในสมัยระบอบสฤษดิ์: ยุคความมั่นคงและการพัฒนา พ.ศ. 2501 - 25161
Article Sidebar
เผยแพร่แล้ว:
พ.ค. 19, 2017
คำสำคัญ:
การขยายตัวของระบบราชการ ระบบราชการไทย ระบอบสฤษดิ์ ระบอบอำมาตยาธิปไตย
Main Article Content
บทคัดย่อ
การขยายตัวของระบบราชการไทยในห้วง พ.ศ.2501 – 2516 ซึ่งเป็นช่วงที่การเมืองไทยอยู่ภายใต้การปกครองของคณะปฏิวัติ ซึ่งนำโดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และคณะทหารที่ใกล้ชิด โดยใช้เรื่องความมั่นคงและการพัฒนาเป็นวาระแห่งชาติเพื่อรวบอำนาจการปกครองโดยอาศัยธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2502 เป็นเครื่องมือรองรับอำนาจดังกล่าว และสร้างระบอบสฤษดิ์ (Sarit Regime) ภายใต้วาระดังกล่าว รัฐบาลในขณะนั้นจำเป็นต้องอาศัยระบบราชการเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนประเทศเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่ต้องการ ส่งผลให้มีการจัดตั้งหน่วยงานราชการทั้งในระดับกระทรวง และกรมอย่างกว้างขวางเพื่อรองรับหน้าที่และภารกิจใหม่ โดยผู้วิจัยศึกษาผ่านแนวคิดแบบสถาบันนิยมใหม่ (New Institutionalism) เพื่อหาว่ามีตัวแสดง ปัจจัย และกระบวนการใดบ้างที่ส่งผลให้เกิดการขยายตัวของระบบราชการ ผลการศึกษาพบว่าการขยายตัวของระบบราชการไทยเป็นผลจากการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างตัวแสดงต่างๆ ท่ามกลางปัจจัยแวดล้อมหรือบริบททางการเมืองในขณะนั้น คือ สงครามเย็น ส่งผลให้เรื่องความมั่นคงและการพัฒนาเป็นเงื่อนไขสำคัญที่ผลักดันให้ระบบราชการของไทยสามารถยึดกุมทรัพยากรงบประมาณ บุคลากร และอำนาจหน้าที่สะท้อนให้เห็นว่าระบบราชการสามารถถือครองอำนาจทั้งทางการเมือง และทางการบริหารเท่านั้น แต่มุ่งไปสู่การยึดกุมอำนาจอย่างเบ็ดเสร็จอันเกิดจากการผนึกกำลังกันระหว่างสถาบันกองทัพ และสถาบันระบบราชการ จนนำไปสู่การสถาปนาระบอบอำมาตยาธิปไตย (Bureaucratic Polity) ในการเมืองไทย
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
สรณานุภาพ ส., & เหลืองประภัสร์ ว. (2017). การขยายตัวของระบบราชการไทยในสมัยระบอบสฤษดิ์: ยุคความมั่นคงและการพัฒนา พ.ศ. 2501 - 25161. Journal of Politics and Governance, 7(1), 282–307. สืบค้น จาก https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jopag/article/view/155254
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
เอกสารอ้างอิง
หนังสือและบทความในหนังสือ
กุลลดา เกษบุญชู มี๊ด. (ม.ป.ป.). การเมืองไทยในยุคสฤษดิ์ – ถนอม ภายใต้โครงสร้างอำนาจโลก. กรุงเทพฯ : ภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
กุลลดา เกษบุญชู มี้ด. (2550). การเมืองไทยในยุคสฤษดิ์-ถนอมภายใต้โครงสร้างอำนาจโลก. กรุงเทพฯ : ทุนนิธิปรีดี พนมยงค์ มูลนิธิ 50 ปี ธนาคารแห่งประเทศไทย.
เจมส์ ซี. อินแกรม. (2552). การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจในประเทศไทย 1850 – 1970. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย.
ชัยอนันต์ สมุทวณิช. (2535). 100 ปี แห่งการปฏิรูประบบราชการ : วิวัฒนาการของอำนาจรัฐและอำนาจการเมือง. กรุงเทพฯ : โครงการเผยแพร่ผลงานวิจัย ฝ่ายวิจัยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ทักษ์ เฉลิมเตียรณ. (2548). การเมืองระบบพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการ พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2552). ต้นร่าง (ตุ๊กตา) ประวัติศาสตร์ไทยสังเขป : ข้อเสนอสังเขป ประวัติศาสตร์แห่งชาติ.
ประมวลประกาศและคำสั่งของคณะปฏิวัติที่ใช้เป็นกฎหมาย พร้อมทั้งธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร และ พ.ร.บ.จัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ.2502. (2503). พระนคร: สำนักพิมพ์ก้าวหน้า.
ผาสุก พงษ์ไพจิตรและคริส เบเกอร์. (2546). เศรษฐกิจการเมืองไทยสมัยกรุงเทพฯ พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : ซิลค์เวอร์ม.
รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์. (2532). กระบวนการกำหนดนโยบายเศรษฐกิจในประเทศไทย : บทวิเคราะห์เชิงประวัติศาสตร์เศรษฐกิจการเมือง พ.ศ. 2475 – 2530. กรุงเทพฯ : สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย.
วรเดช จันทรศร. (2543). การขยายตัวของหน่วยงานในระบบราชการไทย : ปัญหา อุปสรรค และแนวโน้ม พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ : สมาคมนักวิจัยมหาวิทยาลัยไทย.
วรเดช จันทรศร. (2536). การปรับปรุงและปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินของไทย พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด สหายบล็อกและการพิมพ์.
March, James G. and Johan P. Olsen. (1989). Rediscovering Institution: The Organizational Basic of Politics. New York : The Free Press.
Muscat, R.J. (1966). Development strategy in Thailand, a study of economic growth New York: F.A. Praeger.
Peters, B. Guy. (2005). Institutionalism Theory in Political Science : The New Institutionalism 2nd ed. London : Continuum.
Peters, Guy B. and Donald J. Savoie, eds. (1995). Governance in a Changing Environment. Canada : Centre for Management Development.
Peters, B. Guy and Jon Pierre ed. (2007). Institutionalism Volume 1. Los Angleles : Sage Publication.
Peters, B. Guy and Jon Pierre ed. (2007). Institutionalism Volume 3. Los Angleles : Sage Publication.
Pollitt, Christopher & Geert Bouckaert. (2000). Public Management Reform. New York : Oxford University Press.
Riggs, W., Fred. (1966) Thailand; the Modernization of a Bureaucratic Polity. Honolulu: East-West Center Press.
Siffin, J., William. (1966). The Thai Bureaucracy: Institutional Change and Development. Honolulu: East-West Center Press.
Toonen, A.J., Theo. (2003) Administative Reform : Introduction in Peters, B., Guy and Jon Pierre, eds. Handbook of Public Administration London : Sage.
Wilson, David A. (1962). Politics in Thailand. USA : Cornell University Press.
บทความวารสาร
ณัฐพล ใจจริง. (2554). กำเนิดระบอบประชาธิปไตยแบบอำนาจจำกัด : ปฏิสัมพันธ์ระหว่างสถาบันทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยไทย 2475 – 2490. ฟ้าเดียวกัน ปีที่ 9 ฉบับที่ 1, กรุงเทพฯ : ฟ้าเดียวกัน, น. 117 – 137.
วสันต์ เหลืองประภัสร์. (2556). สองคลื่นแห่งการปฏิรูประบบราชการไทย:15 ปีของความเปลี่ยนแปลงในเชิงสถาบันทางการเมือง-การบริหารไทย 2535 - 2549, คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2542). รากฐานความคิดทางการเมืองสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์. ใน ธเนศ
วงศ์ยานนาวา (บก.), รัฐศาสตร์สาร ปี 21 ฉบับ 1. กรุงเทพฯ : คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Hooley, Richard. (1976). The Contribution of Technocrats to Development in Southeast Asia. Asian Survey Vol. 16, No. 12, 1160 – 1161.
Lande, Carl H. (1976). Technocrats in Southeast Asia : A Symposium : Introduction. Asian Survey Vol. 16, No. 12, 1151 – 1155.
Stifel, Laurence D. (1976). Technocrats and Modernization in Thailand in Asian Survey Vol.16 No.12, University of California Press.
Toru Yano. (1963). Sarit and Thailand's ‘Pro-American Policy'. The Developing Economies 6, 284-299.
วิทยานิพนธ์
อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์. (2526). สหรัฐอเมริกากับนโยบายเศรษฐกิจไทย (1960 - 1970). วิทยานิพนธ์รัฐศาสตร์บัณฑิต ภาคความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ บัณฑิตวิทยาลัย ได้รับการตีพิมพ์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Voradej Chandarasorn. (1985). Patterns of Organizational Expansion in the Thai Public Bureaucracy : A Study Agencies’ Functional Responsibilities, 1969 – 1982. A dissertation in the Department of Public Administration submitted to the faculty of the Graduate School of Arts and Science in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy at New York University.
Wasan Luangprapat. (2008). Public Sector Reform in Thailand : Causes and Consequences. Ph.D. Dissertation, Kobe University.
ระเบียบและกฎหมายต่างๆ
ประกาศกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ เรื่อง แต่งตั้งผู้อำนวยการทางหลวงจังหวัดตามพระราชบัญญัติทางหลวง พุทธศักราช 2482 ประกาศ ณ วันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2506.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 3 ประกาศ ณ วันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2501.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 8 ประกาศ ณ วันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2501.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 33 ณ วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ.2501.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 218 ลงวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2515
พระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมทางหลวง กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ พ.ศ. 2506.
พระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมชลประทาน กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ พ.ศ. 2506.
พระราชบัญญัติจัดตั้งกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2476.
พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2502.
พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545.
พระราชบัญญัติระเบียบข้อราชการพลเรือน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2499.
กุลลดา เกษบุญชู มี๊ด. (ม.ป.ป.). การเมืองไทยในยุคสฤษดิ์ – ถนอม ภายใต้โครงสร้างอำนาจโลก. กรุงเทพฯ : ภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
กุลลดา เกษบุญชู มี้ด. (2550). การเมืองไทยในยุคสฤษดิ์-ถนอมภายใต้โครงสร้างอำนาจโลก. กรุงเทพฯ : ทุนนิธิปรีดี พนมยงค์ มูลนิธิ 50 ปี ธนาคารแห่งประเทศไทย.
เจมส์ ซี. อินแกรม. (2552). การเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจในประเทศไทย 1850 – 1970. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย.
ชัยอนันต์ สมุทวณิช. (2535). 100 ปี แห่งการปฏิรูประบบราชการ : วิวัฒนาการของอำนาจรัฐและอำนาจการเมือง. กรุงเทพฯ : โครงการเผยแพร่ผลงานวิจัย ฝ่ายวิจัยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ทักษ์ เฉลิมเตียรณ. (2548). การเมืองระบบพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการ พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2552). ต้นร่าง (ตุ๊กตา) ประวัติศาสตร์ไทยสังเขป : ข้อเสนอสังเขป ประวัติศาสตร์แห่งชาติ.
ประมวลประกาศและคำสั่งของคณะปฏิวัติที่ใช้เป็นกฎหมาย พร้อมทั้งธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร และ พ.ร.บ.จัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ.2502. (2503). พระนคร: สำนักพิมพ์ก้าวหน้า.
ผาสุก พงษ์ไพจิตรและคริส เบเกอร์. (2546). เศรษฐกิจการเมืองไทยสมัยกรุงเทพฯ พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : ซิลค์เวอร์ม.
รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์. (2532). กระบวนการกำหนดนโยบายเศรษฐกิจในประเทศไทย : บทวิเคราะห์เชิงประวัติศาสตร์เศรษฐกิจการเมือง พ.ศ. 2475 – 2530. กรุงเทพฯ : สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย.
วรเดช จันทรศร. (2543). การขยายตัวของหน่วยงานในระบบราชการไทย : ปัญหา อุปสรรค และแนวโน้ม พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ : สมาคมนักวิจัยมหาวิทยาลัยไทย.
วรเดช จันทรศร. (2536). การปรับปรุงและปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินของไทย พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด สหายบล็อกและการพิมพ์.
March, James G. and Johan P. Olsen. (1989). Rediscovering Institution: The Organizational Basic of Politics. New York : The Free Press.
Muscat, R.J. (1966). Development strategy in Thailand, a study of economic growth New York: F.A. Praeger.
Peters, B. Guy. (2005). Institutionalism Theory in Political Science : The New Institutionalism 2nd ed. London : Continuum.
Peters, Guy B. and Donald J. Savoie, eds. (1995). Governance in a Changing Environment. Canada : Centre for Management Development.
Peters, B. Guy and Jon Pierre ed. (2007). Institutionalism Volume 1. Los Angleles : Sage Publication.
Peters, B. Guy and Jon Pierre ed. (2007). Institutionalism Volume 3. Los Angleles : Sage Publication.
Pollitt, Christopher & Geert Bouckaert. (2000). Public Management Reform. New York : Oxford University Press.
Riggs, W., Fred. (1966) Thailand; the Modernization of a Bureaucratic Polity. Honolulu: East-West Center Press.
Siffin, J., William. (1966). The Thai Bureaucracy: Institutional Change and Development. Honolulu: East-West Center Press.
Toonen, A.J., Theo. (2003) Administative Reform : Introduction in Peters, B., Guy and Jon Pierre, eds. Handbook of Public Administration London : Sage.
Wilson, David A. (1962). Politics in Thailand. USA : Cornell University Press.
บทความวารสาร
ณัฐพล ใจจริง. (2554). กำเนิดระบอบประชาธิปไตยแบบอำนาจจำกัด : ปฏิสัมพันธ์ระหว่างสถาบันทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยไทย 2475 – 2490. ฟ้าเดียวกัน ปีที่ 9 ฉบับที่ 1, กรุงเทพฯ : ฟ้าเดียวกัน, น. 117 – 137.
วสันต์ เหลืองประภัสร์. (2556). สองคลื่นแห่งการปฏิรูประบบราชการไทย:15 ปีของความเปลี่ยนแปลงในเชิงสถาบันทางการเมือง-การบริหารไทย 2535 - 2549, คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2542). รากฐานความคิดทางการเมืองสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์. ใน ธเนศ
วงศ์ยานนาวา (บก.), รัฐศาสตร์สาร ปี 21 ฉบับ 1. กรุงเทพฯ : คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Hooley, Richard. (1976). The Contribution of Technocrats to Development in Southeast Asia. Asian Survey Vol. 16, No. 12, 1160 – 1161.
Lande, Carl H. (1976). Technocrats in Southeast Asia : A Symposium : Introduction. Asian Survey Vol. 16, No. 12, 1151 – 1155.
Stifel, Laurence D. (1976). Technocrats and Modernization in Thailand in Asian Survey Vol.16 No.12, University of California Press.
Toru Yano. (1963). Sarit and Thailand's ‘Pro-American Policy'. The Developing Economies 6, 284-299.
วิทยานิพนธ์
อุกฤษฏ์ ปัทมานันท์. (2526). สหรัฐอเมริกากับนโยบายเศรษฐกิจไทย (1960 - 1970). วิทยานิพนธ์รัฐศาสตร์บัณฑิต ภาคความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ บัณฑิตวิทยาลัย ได้รับการตีพิมพ์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Voradej Chandarasorn. (1985). Patterns of Organizational Expansion in the Thai Public Bureaucracy : A Study Agencies’ Functional Responsibilities, 1969 – 1982. A dissertation in the Department of Public Administration submitted to the faculty of the Graduate School of Arts and Science in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy at New York University.
Wasan Luangprapat. (2008). Public Sector Reform in Thailand : Causes and Consequences. Ph.D. Dissertation, Kobe University.
ระเบียบและกฎหมายต่างๆ
ประกาศกระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ เรื่อง แต่งตั้งผู้อำนวยการทางหลวงจังหวัดตามพระราชบัญญัติทางหลวง พุทธศักราช 2482 ประกาศ ณ วันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2506.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 3 ประกาศ ณ วันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2501.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 8 ประกาศ ณ วันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2501.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 33 ณ วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ.2501.
ประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 218 ลงวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2515
พระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมทางหลวง กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ พ.ศ. 2506.
พระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการกรมชลประทาน กระทรวงพัฒนาการแห่งชาติ พ.ศ. 2506.
พระราชบัญญัติจัดตั้งกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2476.
พระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการสำนักนายกรัฐมนตรี พ.ศ. 2502.
พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545.
พระราชบัญญัติระเบียบข้อราชการพลเรือน (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2499.
