รูปแบบการพัฒนาความฉลาดในการเผชิญปัญหาและการฟันฝ่าอุปสรรคเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทางใจตามแนวพุทธปัญญาสำหรับเยาวชนไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อสำรวจสภาพปัญหาและแนวทางการพัฒนาความฉลาดในการเผชิญปัญหาและการฟันฝ่าอุปสรรคเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทางใจตามแนวพุทธปัญญาสำหรับเยาวชนไทย 2) เพื่อพัฒนากิจกรรมส่งเสริมความฉลาดในการเผชิญปัญหาและการฟันฝ่าอุปสรรค และ 3) เพื่อประเมินผลการพัฒนา การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสานวิธี ประกอบด้วยการวิจัยเชิงเอกสาร การวิจัยเชิงคุณภาพ การวิจัยเชิงปริมาณ และการวิจัยกึ่งทดลอง เก็บข้อมูลจากผู้ทรงคุณวุฒิ 10 รูป/คน นักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นจากโรงเรียนขยายโอกาส 6 แห่งในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา จำนวน 114 คน และกลุ่มทดลอง 90 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 45 คนและกลุ่มควบคุม 45 คน เครื่องมือได้รับการตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ 5 รูป/คน มีค่า IOC เฉลี่ย .80 และค่าความเชื่อมั่นของแบบวัดด้วยสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ .820 ผลการวิจัย พบว่า 1) เยาวชนมีปัญหาด้านการวิเคราะห์ปัญหา การควบคุมอารมณ์ การนำหลักธรรมไปประยุกต์ใช้ และการสนับสนุนทางสังคม โดยสะท้อนความต้องการพื้นที่ปลอดภัยทางใจและผู้รับฟังโดยไม่ตัดสิน 2) ได้ชุดกิจกรรม “เยาวชนไทย หัวใจกล้าแกร่ง” รวม 17 ชั่วโมง ประกอบด้วยกิจกรรมหลัก 9 กิจกรรมและกิจกรรมติดตามผล 2 กิจกรรม รวม 11 กิจกรรม บูรณาการหลักพุทธธรรมกับแนวคิด ความฉลาดในการเผชิญปัญหาและการฟันฝ่าอุปสรรค ตลอดจนภูมิคุ้มกันทางใจ และสังเคราะห์เป็น I.B.R. Courage Model และ 3) หลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีคะแนนความฉลาดในการเผชิญปัญหาโดยรวมสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = .018) และมีคะแนนภูมิคุ้มกันทางใจโดยรวมสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = .044) ผลการวัดซ้ำในกลุ่มทดลองพบว่าคะแนนความฉลาดในการเผชิญปัญหาโดยรวมแตกต่างกันระหว่างก่อนทดลอง หลังทดลอง และระยะติดตามผล (F = 220.86, p < .001) และคะแนนภูมิคุ้มกันทางใจโดยรวมแตกต่างกันระหว่าง 3 ช่วงเวลา (F = 4.80, p = .010) ผลการวิจัยสะท้อนศักยภาพของการบูรณาการพุทธปัญญากับกระบวนการทางจิตวิทยาในการส่งเสริมการเผชิญปัญหาและภูมิคุ้มกันทางใจของเยาวชนในบริบทที่ศึกษา
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กมลาศ ภูวชนาธิพงศ์ และคณะ. (2566). พุทธจิตวิทยาวิถีชีวิตใหม่: กลไกการสร้างความเข้มแข็งทางจิตใจของครอบครัวไทย (รายงานการวิจัย). คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2565). คู่มือการป้องกันและแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตเยาวชน. กรุงเทพฯ: องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
กองส่งเสริมและพัฒนาสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต. (2562). คู่มือสร้างสรรค์พลังใจให้วัยทีน Strong Together (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: บียอนด์ พับลิสซิ่ง.
กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กรมสุขภาพจิต. (ม.ป.ป.). แผนพัฒนาสุขภาพจิตแห่งชาติ ฉบับที่ 1 (พ.ศ. 2561–2580). กรุงเทพฯ: กรมสุขภาพจิต.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2557). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย (พิมพ์ครั้งที่ 40). กรุงเทพฯ: ผลิธัมม์.
ปัญญา นันทะ. (2558). ปัญหาสังคมไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโกมลคีมทอง.
มณฑิรา จารุเพ็ง. (2560). การศึกษาและพัฒนาภูมิคุ้มกันทางจิตของวัยรุ่นไทย. วารสารวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 12(1), 165–180.
วรตม์ โชติพิทยสุนนท์. (2567). เปิดตัวเลขคนไทย 10 ล้านคน มีปัญหาสุขภาพจิต นักศึกษา “เครียด ซึมเศร้า” พยายามทำร้ายตัวเอง. Hfocus.
วันรัฐ สวาคมปันตี และคณะ. (2568). การศึกษาผลของกิจกรรมแนะแนวตามหลักอริยสัจ 4 โดยประยุกต์ใช้ระบบออนไลน์เพื่อพัฒนาการคิดแก้ปัญหาของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 โรงเรียนมัธยมประชานิเวศน์. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(4), 1–2.
ศิริพร เกตุสระน้อย และ สิริลักษณ์ วนพร. (2565). การพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมแนะแนวเพื่อพัฒนาความสามารถในการเผชิญและฟันฝ่าอุปสรรคของนักเรียนชั้นประถมศึกษาตอนปลาย สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาสุรินทร์ เขต 1. วารสารชุมชนวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา, 16(3), 138–139.
สิริวัฒน์ ศรีเครือดง และ พรทิพย์ เกศตระกูล. (2567). ผลของโปรแกรมการสร้างความเข้มแข็งทางใจและการเห็นคุณค่าแท้ในตนเองของวัยรุ่น. วารสารพุทธจิตวิทยา, 9(4), 635.
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York, NY: W. W. Norton & Company.
Grotberg, E. H. (1995). A guide to promoting resilience in children: Strengthening the human spirit. The Hague, Netherlands: Bernard van Leer Foundation.
Stoltz, P. G. (1997). Adversity quotient: Turning obstacles into opportunities. New York, NY: John Wiley & Sons.
UNICEF. (2566). แผนปฏิบัติการพัฒนาระบบและบริการสุขภาพจิตเด็กและเยาวชนอย่างบูรณาการ (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพฯ: บริษัท พรอสเพอรัสพลัส จำกัด.
