การจัดการภูมิทัศน์เสียงเชิงสร้างสรรค์เพื่อการท่องเที่ยวเชิงสุขภาวะในจังหวัดแม่ฮ่องสอน: บนฐานอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและความยั่งยืน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาศักยภาพและบทบาทของภูมิทัศน์เสียงในการสร้างประสบการณ์การท่องเที่ยวเชิงสุขภาวะในจังหวัดแม่ฮ่องสอน วิเคราะห์การจัดการและการอนุรักษ์ภูมิทัศน์เสียงที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงสุขภาวะอย่างยั่งยืนในจังหวัดแม่ฮ่องสอน และเสนอแนวทางการจัดการภูมิทัศน์เสียงเชิงสร้างสรรค์ที่สนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงสุขภาวะบนฐานอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและ
ความยั่งยืนของพื้นที่ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพภายใต้แนวคิดเชิงตีความ เก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตภาคสนาม และการบันทึกสภาพแวดล้อมทางเสียง จากผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 20 คน ประกอบด้วยนักท่องเที่ยว ประชาชนท้องถิ่น ผู้ประกอบการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในจังหวัดแม่ฮ่องสอน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงหัวข้อแบบตีความ (Interpretive Thematic Analysis)
ผลการศึกษาพบว่า ความเงียบและเสียงธรรมชาติ เช่น เสียงลม เสียงน้ำไหล และเสียงนกร้องมีบทบาทสำคัญต่อการสร้างความรู้สึกสงบ ผ่อนคลาย และการฟื้นฟูทางอารมณ์ของนักท่องเที่ยว ขณะที่เสียงวัฒนธรรมชาติพันธุ์ เช่น เสียงกลองมองเซิง เสียงบทสวดแบบไทใหญ่ และเสียงดนตรีพื้นบ้าน สะท้อนอัตลักษณ์ ความทรงจำร่วม และวิถีชีวิตของชุมชน นอกจากนี้ ภูมิทัศน์เสียงมีบทบาทต่อการสร้างประสบการณ์การท่องเที่ยวเชิงสุขภาวะผ่านกระบวนการรับรู้และการสร้างความหมายของผู้คน โดยสุขภาวะที่เกิดขึ้นไม่ได้เป็นผลจากเสียงเพียงอย่างเดียว หากเกิดจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้คน กิจกรรม และบริบทของพื้นที่ร่วมกัน อย่างไรก็ตาม ภูมิทัศน์เสียงของจังหวัดแม่ฮ่องสอนกำลังเผชิญความเปลี่ยนแปลงจากการท่องเที่ยวร่วมสมัยและกิจกรรมเชิงพาณิชย์ ส่งผลให้เสียงดั้งเดิมบางส่วนเริ่มลดบทบาทลง และยังพบข้อจำกัดด้านการจัดการเสียงและการบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในระดับพื้นที่
ข้อค้นพบสะท้อนว่า ภูมิทัศน์เสียงไม่ได้เป็นเพียงองค์ประกอบของสภาพแวดล้อมทางเสียง แต่เป็นทรัพยากรด้านสุขภาวะ วัฒนธรรม และความสัมพันธ์ทางสังคมที่มีบทบาทต่อการสร้างความหมายและประสบการณ์การท่องเที่ยวของผู้มาเยือน การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสุขภาวะจึงควรให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์มรดกเสียงท้องถิ่น การมีส่วนร่วมของชุมชน และการจัดการภูมิทัศน์เสียงอย่างสมดุล เพื่อสนับสนุนการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในระยะยาว
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ธนาคารแห่งประเทศไทย. (2564). Wellness tourism โอกาสทองของการท่องเที่ยวไทย. https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and- publications/articles/regional-articles/reg-article-2021-16.html
ยูเนสโก. (ม.ป.ป.). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมและการพัฒนาอย่างยั่งยืน (พูลศักดิ์ เอกโรจนกุล, ผู้แปล). สำนักงานยูเนสโก กรุงเทพฯ. https://ich.unesco.org/doc/src/34299-TH.pdf (ต้นฉบับพิมพ์ปี 2013)
Agapito, D., Mendes, J., & Valle, P. (2013). Exploring the conceptualization of the sensory dimension of tourist experiences. Journal of Destination Marketing & Management, 2(2), 62–73. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2013.03.001
Aletta, F., Oberman, T., & Kang, J. (2018). Associations between positive health-related effects and soundscapes perceptual constructs: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(11), Article 2392. https://doi.org/10.3390/ijerph15112392
Alvarsson, J. J., Wiens, S., & Nilsson, M. E. (2010). Stress recovery during exposure to nature sound and self-produced silence. International Journal of Environmental Research and Public Health, 7(3), 1036–1046. https://doi.org/10.3390/ijerph7031036
Bai, W., Wang, J., Wong, J. W. C., Han, X., & Guo, Y. (2024). The soundscape and tourism experience in rural destinations: An empirical investigation from Shawan Ancient Town. Humanities and Social Sciences Communications, 11, Article 492. https://doi.org/10.1057/s41599-024-02997-4
Bernat, S. (2014). Soundscapes and tourism – towards sustainable tourism. Problemy Ekorozwoju – Problems of Sustainable Development, 9(2), 107–117. https://ph.pollub.pl/index.php/preko/article/view/4897/3787
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Buxton, R. T., Pearson, A. L., Allou, C., Fristrup, K., & Wittemyer, G. (2021). A synthesis of health benefits of natural sounds and their distribution in national parks. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(14), Article e2013097118. https://doi.org/10.1073/pnas.2013097118
Global Wellness Institute. (2023). Global wellness economy monitor 2023. https://globalwellnessinstitute.org/industry-research/2023-global-wellness-economy- monitor/
Kang, J. (2023). Soundscape in city and built environment: Current developments and design potentials. City and Built Environment, 1, Article 1. https://doi.org/10.1007/s44213- 022-00005-6
Kang, J., & Schulte-Fortkamp, B. (Eds.). (2016). Soundscape and the built environment. CRC Press.
Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. Cambridge University Press.
LaBelle, B. (2018). Sonic agency: Sound and emergent forms of resistance. Goldsmiths Press.
Li, N., Wang, H., Zhang, Y., & Ma, K. (2025). How soundscape perception enhances the well- being of elderly recreational visitors in urban parks: A case study of Zhengzhou People’s Park. Scientific Reports, 15, Article 16652. https://doi.org/10.1038/s41598- 025-98125-6
Ratcliffe, E. (2021). Sound and soundscape in restorative natural environments: A narrative literature review. Frontiers in Psychology, 12, Article 570563. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.570563
Relph, E. (1976). Place and placelessness. Pion.
Richards, G. (2018). Cultural tourism: A review of recent research and trends. Journal of Hospitality and Tourism Management, 36, 12–21. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2018.03.005
Schafer, R. M. (1994). The soundscape: Our sonic environment and the tuning of the world. Destiny Books. (Original work published 1977).
Smith, M., & Puczkó, L. (2014). Health, tourism and hospitality: Spas, wellness and medical travel (2nd ed.). Routledge.
Thomas, J. (1993). Doing critical ethnography. Sage Publications.
Truax, B. (2001). Acoustic communication (2nd ed.). Ablex Publishing.
Waitt, G., & Duffy, M. (2010). Listening and tourism studies. Annals of Tourism Research, 37(2), 457–477. https://doi.org/10.1016/j.annals.2009.10.017
World Health Organization. (2018). Environmental noise guidelines for the European Region. WHO Regional Office for Europe. https://www.who.int/europe/publications/i/item/
