การใช้เสียงในการโฆษณาชวนเชื่อในยุครัฐบาลสฤษดิ์-ถนอม ทศวรรษ 2500

ธนวัฒน์ รุ่งเรืองตันติสุข

ผู้แต่ง

ธนวัฒน์ รุ่งเรืองตันติสุข ฝ่ายวิจัยและส่งเสริมวิชาการ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

คำสำคัญ:

เสียง, การเผยแพร่เสียง, โฆษณาชวนเชื่อ, เสียงในสงคราม, รัฐบาลสฤษดิ์-ถนอม

บทคัดย่อ

บทความชิ้นนี้เสนอว่า ในเมื่อเสียงมีความสัมพันธ์กับการรับรู้ของมนุษย์ เสียงจึงเป็นเครื่องมือของรัฐบาลในการโฆษณาชวนเชื่อ สำหรับสังคมไทย การใช้เสียงเพื่อการโฆษณาชวนเชื่อในยุครัฐบาลสฤษดิ์-ถนอม ถือเป็นประเด็นที่น่าจะมีการศึกษา เนื่องจากมีหลายเสียงซึ่งยังคงได้รับการเผยแพร่และผลิตซ้ำอยู่ในปัจจุบัน จากการศึกษาประวัติศาสตร์เสียงกับการโฆษณาชวนเชื่อของรัฐบาลสฤษดิ์-ถนอม ทศวรรษ 2500 พบว่า ด้วยความก้าวหน้าของระบบการเผยแพร่เสียง ซึึ่งสืบเนื่องมาจากทศวรรษก่อน ส่งผลให้รัฐบาลสามารถใช้เสียงเพื่อชี้นำประชาชนในสถานการณ์สงครามเย็นได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งเสียงของจอมพลสฤษดิ์ทางวิทยุ และเสียงในภาพยนตร์โฆษณาชวนเชื่อ นอกจากนั้น เสียงยังสามารถถูกเลือกและปรับใช้เพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการของรัฐบาลได้ โดยเฉพาะเสียงในสงคราม ซึ่งเป็นเสียงที่ส่งผลกระทบต่อความมั่นคง ถึงที่สุดแล้ว เสียงเหล่านี้จึงยังคงฝังแน่นและวนเวียนอยู่ในโสตประสาทของสังคมไทยเสมอมา

เอกสารอ้างอิง

Film Archive Thailand Channel. หอภาพยนตร์. (2016, December 18). Phatthanakon พัฒนากร [Developer] [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=-wV9PEtxe4s.

Film Archive Thailand Channel. หอภาพยนตร์. (2020, May 27). Hanuman phachoenphai khrang mai หนุมานเผชิญภัยครั้งใหม่ [Hanuman faces a new danger] [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=Z8x5wL3GIXw

Film Archive Thailand Channel. หอภาพยนตร์. (2024, November 27). Isan jarik อิสานจาริก [Isan pilgrimage] [Video]. YouTube https://www.youtube.com/watch?v=eD8eoxxC5ow

Ittidech Prapech อิทธิเดช พระเพ็ชร. (2018). Kan sang phaplak thang kanmueang khong chomphon sarit thanarat nai nangsuephim thai (Pho so 2500-2506) การสร้างภาพลักษณ์ทางการเมืองของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในหนังสือพิมพ์ไทย (พ.ศ. 2500-2506) [A construction of field Marshall Sarit Thanarat’s political image in Thai newspaper (1957-1963)] [Unpublished master's thesis]. Thammasat University.

Kitti Kanpai et al. (2002). Suesanmuanchon bueangton: Suemuanchon watthanatham lae sangkhom สื่อสารมวลชนเบื้องต้น: สื่อมวลชน วัฒนธรรม และสังคม [Introduction to Mass Communication: Mass Media, Culture, and Society]. Chulalongkorn University Press.

Kornphanat Tungkeunkunt กรพนัช ตั้งเขื่อนขันธ์. (2013). Songsiang thang sai: Prawattisat kan krachaisiang phasa chin nai prathet thai. ส่งเสียงทางสาย: ประวัติศาสตร์การกระจายเสียงภาษาจีนในประเทศไทย [Broadcasting via Wire: A history of Chinese-language broadcasting in Thailand]. Warasan An วารสารอ่าน [The Journal read], 5(1), 174-187.

Nattapol Wisuttipat ณัฐพล วิสุทธิแพทย์. (2024). Dontri lae siang ดนตรีและเสียง [Music and sound]. In Manutsayawitthaya thi prakot: 40 manothat ruam samai มานุษยวิทยาที่ปรากฏ: 40 มโนทัศน์ร่วมสมัย [Anthropology as it appears: 40 contemporary concepts] (pp. 273-308).

Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre. Prajak Kongkirati ประจักษ์ ก้องกีรติ. (2005). Lae laeo khwamkhlueanwai ko pra kot: Kanmueang watthanatham khong naksueksa lae panyachon kon 14 tula และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฎ: การเมืองวัฒนธรรมของนักศึกษาและปัญญาชนก่อน 14 ตุลาฯ [And then the movement emerged: The cultural politics of students and intellectuals. Before October 14th]. Thammasat University Press.

Ruedi Roengchai ฤดี เริงชัย. (1996). Yot nueng nai krasae than หยดหนึ่งในกระแสธาร [A single drop in a stream]. Mingmit.Sinit Sitthirak สินิทธ์ สิทธิรักษ์. (2000). Kamnoet thorathat thai (pho so 2493-2500) กำเนิดโทรทัศน์ไทย (พ.ศ. 2493-2500) [The origins of Thai television (1950-1957)]. Thammasat University Press.

Thai PBS ไทยพีบีเอส. (2025). Kham thichaeng korani kan nam sanoe botkhwam “phadetkan sangchat phunam khemkhaeng setthakit rung” คำชี้แจงกรณีการนำเสนอบทความ “เผด็จการสร้างชาติ ผู้นำเข้มแข็งเศรษฐกิจรุ่ง” [Statement regarding the publication of the article “dictatorship builds a nation: strong leaders lead to a thriving economy”]. Retrieved November 20, 2025, from. https://www.thaipbs.or.th/news/content/349886

Thak Chaloemtiarana ทักษ์ เฉลิมเตียรณ. (1983). Kanmueang rabop phokhun upatham baep phadetkan การเมืองระบบพ่อขุนอุปถัมภ์แบบเผด็จการ [Authoritarian paternalistic politics]. Thammasat University Press.

The Cabinet คณะรัฐมนตรี. (1964a) Pramuan sunthoraphot khong chomphon sarit thanarat pho so 2502-2504 ประมวลสุนทรพจน์ของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ พ.ศ. 2502-2504 [A compilation of speeches by Field Marshal Sarit Thanarat, 1959-1961]. The Office of the Prime Minister Press.

The Cabinet คณะรัฐมนตรี. (1964b) Pramuan sunthoraphot khong chomphon sarit thanarat pho so 2505-2506 ประมวลสุนทรพจน์ของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ พ.ศ. 2505-2506 [A compilation of speeches by Field Marshal Sarit Thanarat, 1962-1963]. The Office of the Prime Minister Press.

Unalom ChanrungManiKun อุณาโลม จันทร์รุ่งมณีกุล. (2018). 120 pi thurakit phapphayon thai nai miti prawattisat setthakit lae sangkhom thai 120 ปี ธุรกิจภาพยนตร์ไทยในมิติประวัติศาสตร์เศรษฐกิจและสังคมไทย [120 years of the Thai film industry in the historical, economic, and social dimensions of Thailand]. The Thailand Research Fund.

Vichitvong na Pombhejara วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร. (2001). Yon pai khanglang: Ruam rueangrao prasopkan chak adit khrueng satawat nai sangkhom thai ย้อนไปข้างหลัง: รวมเรื่องราวประสบการณ์จากอดีตครึ่งศตวรรษในสังคมไทย [Looking back: A collection of stories and experiences from the past half-century in Thai society]. Dok Ya.

Vichitvong na Pombhejara วิชิตวงศ์ ณ ป้อมเพชร. (2017). Bukkhon nai khwam song cham บุคคลในความทรงจำ [Person in memory]. Saengdaw.

Birdsall, C. (2012). Nazi soundscapes: Sound, technology, and urban space in Germany. Amsterdam University Press.

Goodale, G. (2013). Sounds of war. In M. Bull (Ed.). Critical concepts in media and cultural studies: Vol. 2 (pp. 240-264). Routledge.

Nuclear Vault. (2009, July 11). Duck and cover [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=IKqXu-5jw60