ภาพตัวละครแม่เลี้ยงเดี่ยวในภาพยนตร์สั้นมลายูร่วมสมัย:: การศึกษาเปรียบเทียบกรณี StigMa Lea กับ Kabut Semalam

นูรีดา อิบนิสุลัยมาน

ผู้แต่ง

นูรีดา อิบนิสุลัยมาน ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

แม่เลี้ยงเดี่ยว, ภาพยนตร์สั้น, สตรีมลายูมุสลิมในมาเลเซียและสิงคโปร์, สตรีนิยมอิสลาม, สตรีนิยมคลื่นลูกที่สาม

บทคัดย่อ

บทความนี้ศึกษาภาพของแม่เลี้ยงเดี่ยวในภาพยนตร์สั้น StigMa Lea และ Kabut Semalam โดยใช้การวิเคราะห์ตัวบทผ่านกรอบแนวคิดสตรีนิยมคลื่นลูกที่สามและสตรีนิยมอิสลาม เพื่อวิเคราะห์ “อำนาจในการเลือก” ของผู้หญิงมลายูมุสลิมในบริบทที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ใน StigMa Lea ลียาดำรงชีวิตในเมืองใหญ่ของสิงคโปร์ เลือกประกาศอัตลักษณ์ใหม่ในฐานะ single mom และปฏิเสธคำว่า “janda” (หญิงหย่าร้าง) เพื่อท้าทายค่านิยมชายเป็นใหญ่ ขณะที่ใน Kabut Semalam มัสตูรากลายเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวหลังสูญเสียสามีจากอุบัติเหตุ อาศัยอยู่ในชนบทของมาเลเซีย ใช้ความเงียบและศรัทธาเป็นกลยุทธ์ในการต่อรองกับการตีตราทางสังคม ทั้งสองตัวละครแสดงให้เห็นว่าความเป็นแม่ไม่จำเป็นต้องผูกกับการมีคู่ชีวิต แต่คือภาวะผู้นำที่เชื่อมโยงกับความรักความรับผิดชอบ และการเลี้ยงดูลูกให้เติบโตอย่างมีศักดิ์ศรี บทวิเคราะห์นี้เสนอว่า ภาพยนตร์มลายูร่วมสมัยกำลังเปลี่ยนภาพของแม่เลี้ยงเดี่ยวจาก “ผู้หญิงที่ต้องได้รับการเติมเต็ม” ไปสู่ “ผู้หญิงที่มีอำนาจและคุณค่าในตัวเอง”

เอกสารอ้างอิง

Abu-Lughod, L. (2002). Do Muslim women really need saving? American Anthropologist, 104(3), 783–790. https://doi.org/10.1525/aa.2002.104.3.783

Ahmad Faisal, & Ayuni Zamani. (2025, February 28). Kabut Semalam [Remastered]. Based on a story by Tengku Alif. [Video]. YouTube. https://youtu.be/XI8-RUfxuz0

Ainurliza Mat Rahim, Dini Farhana Baharudin, Norazirawati Ahmad, Siti Norbaya Mat Yaakob, & Mohd Faizal Kasmani. (2017). The image of Malay women in the media: A study on femininity in Wanita magazine. In Proceedings of the Melaka International Conference on Social Sciences, July 2017, Melaka, Malaysia.

Ali, K. (2006). Sexual ethics and Islam: Feminist reflections on Qur’an, hadith, and jurisprudence. Oneworld.

Anwar, Z. (2001). The struggle for women’s rights within the religious framework: The experience of sisters in Islam. In C. Barlow (Ed.), Modern Malaysia in the global economy: Political and social change into the 20th century (pp. 178–188). Edward Elgar Publishing.

Barlas, A. (2002). “Believing Women” in Islam: Unreading Patriarchal Interpretations of the Qur’an. University of Texas Press.

Buto, Z. A., Muhibuddin, M., & Taufiq, T. (2025). Nurturing resilient women: Single parents from the perspective of Islamic education. Saree: Research in Gender Studies, 7(2), 137–151. https://doi.org/10.47766/saree.v7i2.6326.

Chee, N. Y. (2007). Gender equality in Malaysia: Islamic feminism and sisters in Islam [Master’s thesis]. Lund University.

Crenshaw, K. (1991). Mapping the margins: Intersectionality, identity politics, and violence against women of color. Stanford Law Review, 43(6), 1241–1299. https://doi.org/10.2307/1229039

Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage.

Hašková, H., & Dudová, R. (2026). Navigating intensive motherhood: Inventiveness and agency among low-income single mothers. Socialinė teorija, empirija, politika ir praktika, 32, 8–29. https://doi.org/10.15388/STEPP.2026.32.1

Heywood, L., & Drake, J. (Eds.). (1997). Third wave agenda: Being feminist, doing feminism. University of Minnesota Press.

Hooks, b. (2000). Feminism is for everybody: Passionate politics. South End Press.

Intan Hashimah Mohd Hashim, Azman Azwan Azmawati, & Noraida Endut. (2015). Stress, roles and responsibilities of single mothers in Malaysia. SHS Web of Conferences, 18, Article 03003.

Mahmood, S. (2005). Politics of piety: The Islamic revival and the feminist subject. Princeton University Press.

Mastura Muhammad. (2019). The representation of Malay-Muslim women’s identity in contemporary Malaysian cinema. Asian Journal of Media and Communication, 2(1), 15–20. https://doi.org/10.20885/asjmc.vol2.iss1.art2

Mohanty, C. T. (2003). Feminism without borders: Decolonizing theory, practicing solidarity. Duke University Press.

Moll, Y. (2010). “People Like Us” in pursuit of God and rights: Islamic feminist discourse and the struggle for Muslim women’s rights. Journal of International Women’s Studies, 11(1), 96–113.

Nahumury, A. P., Tania, A. S. R., Nugraha, N., & Antony, R. (2024). The representation of single mother's dual role in “Ibu Ora Sare” short film (Charles S. Peirce semiotic analysis). Jurnal Komunikasi dan Media, 5(1). https://doi.org/10.24167/jkm.v5i1.12158

Parker, L., Riyani, I., & Nolan, B. (2016). The stigmatisation of widows and divorcees (janda) in Indonesia, Malaysia and Singapore. Asian Studies Review, 40(4), 589–605. https://doi.org/10.1080/13639811.2015.1111647

Scott, J. C. (1985). Weapons of the weak: Everyday forms of peasant resistance. Yale University Press.

Sehlikoglu, S. (2018). Revisited: Muslim Women’s agency and feminist anthropology of the Middle East. Contemporary Islam, 12, 73–92. https://doi.org/10.1007/s11562-017-0404-8

Seri Jaes, dir. (2023, May 17). Stigma Lea [Mother’s Day Telemovie]. YouTube. [Video]. https://youtu.be/vwxtP44mq3Y

Siti Zobidah Omar, Maizatul Haizan Mahbob, & Mus Chairil Samani. (2021). The future of Muslim women behind the scenes of the Malaysian TV industry. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, 37(1), 1–18.

Wadud, A. (1999). Qur’an and woman: Rereading the sacred text from a woman’s perspective. Oxford University Press.

Walker, R. (Ed.). (1995). To be real: Telling the truth and changing the face of feminism. Anchor Books.