อุปลักษณ์ความสุขในหนังสือของพระสงฆ์: : การศึกษาตามแนวคิดทฤษฎีมโนอุปลักษณ์และฉากทัศน์อุปลักษณ์

ยมลภัทร ภัทรคุปต์; ศิริพร  ภักดีผาสุข

ผู้แต่ง

ยมลภัทร ภัทรคุปต์ ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ศิริพร ภักดีผาสุข ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

อุปลักษณ์, มโนอุปลักษณ์, ฉากทัศน์อุปลักษณ์, ความสุข, หนังสือธรรมะ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์อุปลักษณ์ความสุขที่ปรากฏในหนังสือของพระสงฆ์ไทยจากหนังสือจำนวน 6 เล่ม โดยใช้แนวคิดทฤษฎีมโนอุปลักษณ์ (Conceptual Metaphor Theory) และแนวคิดฉากทัศน์อุปลักษณ์ (Metaphor Scenario) เป็นกรอบในการศึกษา ผลการวิจัยพบว่า พระสงฆ์นำเสนอความสุขผ่านอุปลักษณ์ที่หลากหลายและมีมิติทางคุณค่าทั้งเชิงบวก เป็นกลาง และเชิงลบ อุปลักษณ์ความสุขที่พบมากที่สุดคือ [ความสุขคือวัตถุ] ซึ่งสามารถแบ่งย่อยเป็นฉากทัศน์อุปลักษณ์ที่แสดงการประเมินค่าที่ต่างกัน เช่น [ความสุขแท้คือวัตถุ: สิ่งที่ดีเลิศ] [ความสุขคือวัตถุ: วัตถุที่ครอบครอง]และ [ความสุขคือวัตถุ: ขยะ/สิ่งที่ไม่ต้องการ/สิ่งไร้ค่า] นอกจากนี้ยังพบการใช้อุปลักษณ์ความสุขอื่น ๆ เช่น [ความสุขคือสิ่งมีค่า] [ความสุขคือการเดินทาง] [ความสุขคือสิ่งที่ทำอันตราย] และ [ความสุขคือบุคคล] เป็นต้น การใช้อุปลักษณ์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงวิธีคิดและมุมมองของพระสงฆ์ที่ต้องการถ่ายทอดแนวคิดเรื่องความสุขในมุมมองทางพุทธศาสนา โดยเน้นให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างความสุขทางโลกกับความสุขทางธรรม ว่าเป็นความสุขทั่วไปกับความสุขแท้ตามลำดับ และชี้ให้เห็นว่าความสุขทางโลกและความทุกข์เป็นสิ่งเดียวกัน ตลอดจนชี้ให้เห็นว่าความสุขที่แท้จริงคือการหลุดพ้นจากความยึดติดและการบรรลุสภาวะนิพพาน การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าการใช้อุปลักษณ์ในหนังสือของพระสงฆ์ไม่เพียงแต่เป็นกลวิธีทางภาษาในการอธิบายสิ่งนามธรรมให้จับต้องได้เท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการถ่ายทอดแนวคิดสำคัญของศาสนาพุทธเพื่อให้ผู้อ่านเกิดความเข้าใจถ่องแท้เกี่ยวกับความสุขและเพื่อโน้มน้าวใจผู้อ่านให้ดำเนินชีวิตตามแนวทางที่จะทำให้เข้าถึงความสุขที่เที่ยงแท้ตามที่ผู้เขียนแนะแนวทางอีกด้วย

เอกสารอ้างอิง

Natthaporn Panpothong ณัฐพร พานโพธิ์ทอง. (2013). Wathakam Wikhro Choeng Wiphak Tam Naeo Phasasat: Naeokhit Lae Kan Nam Ma Sueksa Wathakam Nai Phasa Thai วาทกรรมวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ตามแนวภาษาศาสตร์: แนวคิดและการนำมาศึกษาวาทกรรมในภาษาไทย [Critical Discourse Analysis in Linguistics: Concepts and Applications in the Study of Thai Discourse]. Research and Publication Division, Faculty of Arts, Chulalongkorn University.

Nipada Phorueang นิภาดา โพธิ์เรือง. (2023). Upalak Nai Wat Kammakan MueangThai Nai Kan Hasiang Lueaktang Samachik Saphaphuthaenratsadon Pen Kan Thuapai Phoso Song Phan Ha Roi Hok Sip Song: Kan Wikhro Upalak Choeng Wiphak อุปลักษณ์ในวาทกรรมการเมืองไทยในการหาเสียงเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป พ.ศ.2562: การวิเคราะห์อุปลักษณ์เชิงวิพากษ์ [Doctoral dissertation, Chulalongkorn University]. CUIR. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2023.245

Piyaporn Obpat ปิยภรณ์ อบแพทย์. (2009). Upalak kiaokap chiwit nai nangsue thamma อุปลักษณ์เกี่ยวกับชีวิตใน หนังสือธรรมะ [Metaphors about life in dharma book] [Master’s thesis, Chulalongkorn University]. CUIR http://cuir.car.chula.ac.th/handle/123456789/34842

Phra Maha Khomsan Wisutthano (Niamkotchaban) พระมหาคมสัน วิสุทฺธาโณ (เนียมคชบาล). (2019). Withi patibat phuea hai khaothueng khwamsuk tam lakh phraphutthasatsana วิธีปฏิบัติเพื่อให้เข้าถึงความสุขตามหลักพระพุทธศาสนา [The practice for attaining happiness according to Buddhism] [Master’s thesis, Mahachulalongkornrajavidyalaya University].https://lp.mcu.ac.th/userfiles/file/วิทยานิพนธ์/ปริญญาเอก/พระพุทธศาสนา/2562/4พระมหาคมสัน%20วิสุทฺธาโณ.pdf

Phra Palat Wutthiphong Kittiwanno พระปลัดวุฒิพงษ์ กิตฺติวณฺโณ. (2023). Kansueksa prapthiawthat sana rueang khwamsuk nai phutthasatsana theravada kap satsana khrit nikai roman catholic การศึกษาเปรียบเทียบทัศนะเรื่องความสุขในพุทธศาสนาเถรวาทกับศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก [A comparative study of happiness in Theravāda Buddhism and Roman Catholicism] [Research article, Mahamakut Buddhist University, Isan Campus].https://so09.tci-thaijo.org/index.php/tmwj/article/download/578/196/1900

Phra Khru Sophon Thammavisit (Phurivisit) พระครูโสภณธรรมวิสิฐ (ภูริวิศิษฐ์). (2024). Watthanatham khwamsuk nai phraphutthasatsana วัฒนธรรมความสุขในพระพุทธศาสนา [The culture of happiness in Buddhism] [Research article, Journal of Philosophy and Culture]. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/phiv/article/view/277399

Yamonpat Pattarakup ยมลภัทร ภัทรคุปต์. (2010). Upalak khwam tai nai nangsue thamma อุปลักษณ์ความตายในหนังสือธรรมะ [Death metaphors in dharma Book] [Master’s thesis, Chulalongkorn University]. CUIR http://cuir.car.chula.ac.th/handle/123456789/20769

Ratchaneeya Klinnamhom รัชนีย์ญา กลิ่นน้ำหอม. (2013). Upalak khwam suk nai blok thai อุปลักษณ์ความสุขในบล็อกไทย [Conceptual metaphor of happiness in Thai Blogs]. Warasan Sathaban Watthanatham Lae Sinlapa (Sakha Manutsat Lae Sangkhomsat) Mahawitthayalai Si Na Kha Rin Tha Ra Wi Rot วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ (สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์) มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ [Institute of Culture and Arts Journal Srinakharinwirot Universiry], 14(2), 132-138.

Wuttinun Kaewjungate วุฒินันท์ แก้วจันทร์เกตุ. (2012). Kilet: kansueksa upalak choeng mano that nai phasa thai กิเลส: การศึกษาอุปลักษณ์เชิงมโนทัศน์ในภาษาไทย [Human passion, or /kìlèet/: a study of conceptual metaphor in Thai]. Warasan Manutsat Wichakan วารสารมนุษยศาสตร์วิชาการ [Journal of Studies in the Field of Humanities], 19(2), 24–41.

Sirima Chiengchaovai สิริมา เชียงเชาว์ไว. (2013). Upalak kiaokap thamma nai pathakatha tham khong phut that phikkhu อุปลักษณ์เกี่ยวกับธรรมะในปาฐกถาธรรมของพุทธทาสภิกขุ [Metaphors about dharma in buddhadasa bhikkhu's speeches] [Doctoral dissertation, Silpakorn University].SURE. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/11592

Abbood, S. H., & Mustafa, S. S. (2014). Metaphor in political and literary texts: a pragmatic analysis. Arab World English Journal, 5(1). 277-289. https://portal.arid.my/Publications/389d1791-17e2-4714-9f76-9daced8c7e05.pdf

Arcimaviciene, L., & Baglama, S. H. (2018). Migration, metaphor and myth in media representations: The ideological dichotomy of “Them” and “Us”. SAGE Open, 8(2). https://doi.org/10.1177/2158244018768657

Breeze, R. (2020). Introduction: Approaching metaphor in political discourse. Metaphor in political conflict. Populism and discourse. Navarra: Ediciones Universidad de Navarra (EUNSA).

Butulussi, E. (2019). Practical reasoning and metaphor in TV discussions on immigration in Greece: Exchanges and changes. In Discourse Approaches to Politics, Society and Culture (Vol. 81). John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/dapsac.81.08but

Deignan, A. (2010). The evaluative properties of metaphors. In L. Cameron & R. Maslen (Eds.), Researching and Applying Metaphor in the Real World (pp. 357–373). John Benjamins.

Goatly, A. (1997). The language of metaphors. Routledge.

Kövecses, Z. (1991). Happiness: A definitional effort. Metaphor and Symbolic Activity, 6(1), 29-46.

Kövecses, Z. (2002). Metaphor: A practical introduction. Oxford University Press.

Kövecses, Z. (2015). Where Metaphors Come From: Reconsidering Context in Metaphor. Oxford University Press.

Kövecses, Z. (2019). Metaphor Universals in Literature. Argumentum, 15, 264-276.

Kövecses, Z. (2020). Extended Conceptual Metaphor Theory. Cambridge University Press.

Lakoff, G. (1995). Metaphor, morality and politics, or, why conservatives have left liberals in the dust. Social Research, 62(2), 177–213.https://escholarship.org/uc/item/7vp15113

Lakoff, G., & Johnson, M. (1980/2003). Metaphors we live by. University of Chicago Press.

Li, X. (2010). A Comparative Analysis of English and Chinese Idioms--From the Perspective of Conceptual Metaphor of "Happiness". Journal of Language Teaching & Research, 1(4).

Mohammedali, M. M. (2011). The dialectic of pleasure and pain in selected poems of Emily Dickinson. Journal of Human Sciences, 8(1), 326–337. https://www.academia.edu/35548527/The_Dialectic_of_Pleasure_and_Pain_In_Selected_Poems_of_Emily_Dickinson

Musolff, A. (2006). Metaphor scenarios in public discourse. Metaphor and Symbol, 21(1), 23-38. https://doi.org/10.1207/s15327868ms2101_2

Musolff, A. (2016). Political Metaphor Analysis: Discourse and Scenarios. Bloomsbury Publishing. Safarnejad, F., Ho-Abdullah, I., & Awal,

N. M. (2014). A cognitive study of happiness metaphors in Persian and English. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 118, 110-117.

Sotvaldieva, K., & Toshmirzayeva, D. (2022). Cognitive study of “happiness” metaphors in English and Uzbek idioms. Science and Innovation, 1(B6), 914-919.

Yu, N. (1995). Metaphorical Expressions of Anger and Happiness in English and Chinese. Metaphor and Symbolic Activity, 10(2), 59-92.