คุณสมบัติทางวากยสัมพันธ์ อรรถศาสตร์ และวัจนปฏิบัติของรูปปฏิเสธ เปล่า ในภาษาไทย

บทคัดย่อ

เปล่า เป็นรูปปฏิเสธที่ดูคุ้นเคยเมื่อปรากฏเป็นส่วนหนึ่งของคำลงท้ายคำถาม เช่น หรือเปล่า และ ใช่หรือเปล่า กระนั้นก็ดีในฐานะที่เป็นเจ้าของภาษา ผู้พูดภาษาไทยสามารถใช้รูปปฏิเสธ เปล่า ในตำแหน่งต้นประโยค หรือใช้ เปล่า ตามลำพังในประโยครับเพื่อโต้ตอบการสนทนาได้อย่างเป็นธรรมชาติโดยอาจไม่ทันสังเกตว่า เปล่า มีคุณสมบัติทางวากยสัมพันธ์ อรรถศาสตร์ และวัจนปฏิบัติเช่นไร งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาคุณสมบัติทั้งสามประการของรูปปฏิเสธ เปล่า ที่ปรากฏในผลัดที่สองหรือผลัดที่เป็นการโต้ตอบการสนทนา โดยจะไม่นำ เปล่า ที่เป็นส่วนหนึ่งของคำลงท้ายคำถาม  เปล่า ที่เป็นส่วนหนึ่งของวลีตายตัว เช่น หรือก็เปล่า  และ เปล่า ที่มีความหมายว่า ‘ว่าง ไม่มีอะไรนอกจากตัวมันเอง’ เช่น กล่องเปล่า และ ข้าวเปล่า มาวิเคราะห์ร่วมด้วย ข้อมูลที่นำมาวิเคราะห์เป็นข้อมูลจากคลังข้อมูลภาษาไทยแห่งชาติในพระบรมราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี นวนิยาย สื่อทางอินเทอร์เน็ต และบทสนทนาในชีวิตประจำวันของผู้วิจัย ผลการวิจัยพบว่า เปล่า ที่ผู้พูดใช้ในผลัดที่เป็นการโต้ตอบการสนทนาเพื่อแสดงปฏิสัมพันธ์กับผู้ร่วมสนทนานั้นสามารถปรากฏโดยไม่มีคำแวดล้อม ปรากฏหน้ากริยาวลี และปรากฏหน้าคำลงท้ายได้ โดย เปล่า ที่มีคุณสมบัติทางวากยสัมพันธ์ที่แตกต่างกันนี้ มีคุณสมบัติทางอรรถศาสตร์ที่เหมือนกันคือมีความหมายว่า ‘ว่าง ไม่มีอะไรนอกจาก ตัวมันเอง’ ทั้งนี้ เปล่า ไม่ได้มีขอบเขตการปฏิเสธในระดับหน่วยประกอบของประโยคและประโยค แต่ผู้พูดใช้ เปล่า ในการปฏิเสธถ้อยคำของผู้ร่วมสนทนา และมูลบทในทาง วัจนปฏิบัติ ส่วนในทางวัจนปฏิบัตินั้นผู้พูดใช้ เปล่า เพื่อปฏิเสธ แก้ตัว ตัดบท และปิดบังความจริง