พุทธปัญญา: การส่งเสริมสุขภาวะพลังบวกเพื่อเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเป็นสุข
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการจำเป็นในการส่งเสริมสุขภาวะของผู้ที่กำลังเข้าสู่วัยสูงอายุ2) พัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาวะพลังบวกโดยมีพุทธปัญญาเป็นฐาน และ 3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น การดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 2 ระยะ วิจัยเชิงคุณภาพ และเชิงปริมาณ, เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก, แนวคำถามสำหรับการสนทนากลุ่ม, และแบบสอบถาม เครื่องมือทุกฉบับผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญจำนวน 5 ท่าน และคำนวณค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) โดยคัดเลือกข้อคำถามที่มีคะแนนตั้งแต่ 0.80 ขึ้นไป การเก็บข้อมูลการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ทรงคุณวุฒิด้านพระพุทธศาสนาและจิตวิทยา และการจัดสนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญในพื้นที่ตำบลเกาะเกร็ด จำนวน 11 คน ข้อมูลเชิงปริมาณ ใช้แบบสอบถามสำรวจความกังวลของคนวัยผู้ใหญ่ (อายุ 41-60 ปี) จำนวน 400 คน และเก็บข้อมูลก่อนและหลังการเข้าร่วมโปรแกรม โดยเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 25 คน ข้อมูลเชิงคุณภาพ ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา ข้อมูลเชิงปริมาณ วิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา (ค่าความถี่, ร้อยละ, ค่าเฉลี่ย, ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน) และเปรียบเทียบข้อมูลก่อนและหลังเข้าร่วมกิจกรรมด้วยสถิติเชิงอนุมาน
ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความกังวลต่อการเข้าสู่วัยสูงอายุในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย = 2.94) โดยเฉพาะด้านสังคม ปัญญา และเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตามกลุ่มตัวอย่างมีความคิดเห็นต่อความจำเป็นในการส่งเสริมสุขภาวะพลังบวกในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย = 4.55) โดยให้ความสำคัญกับด้านสุขภาพเป็นอันดับแรก จากข้อมูลดังกล่าว ผู้วิจัยได้พัฒนารูปแบบและโปรแกรมอบรมเชิงปฏิบัติการ 2 วัน ชื่อ “โมเดล 5 ปัญญา”
ซึ่งบูรณาการหลักพุทธปัญญา (ไตรสิกขา) เข้ากับหลักจิตวิทยาเชิงบวก (PERMA-V Model)
ผลการประเมินโปรแกรมกับกลุ่มตัวอย่าง 25 คน พบว่า ภายหลังการเข้าร่วมกิจกรรม กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยด้านสุขภาวะตามแนวทางพุทธปัญญา,( wisdom of the Buddha) ความเข้มแข็งทางใจ (Resilience Quotient - RQ), และความสุข (Happiness)โดยรวมสูงกว่าก่อนเข้าร่วมกิจกรรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 การเปลี่ยนแปลงที่เด่นชัดที่สุดที่ผู้เข้าร่วมรายงานคือ "การมีมุมมองต่อชีวิตและการยอมรับการเปลี่ยนแปลงได้ดีขึ้น" (ร้อยละ 60.0) และกิจกรรมที่เห็นว่ามีประโยชน์ที่สุดคือ "การฝึกสติและรู้ลมหายใจ" (ร้อยละ 44.0)
ซึ่งยืนยันว่ารูปแบบที่พัฒนาขึ้นสามารถสร้างสุขภาวะพลังบวกได้อย่างเป็นรูปธรรม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
จารุวรรณ ทองรัตนกิจ. (2565). การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพและจิตใจของผู้สูงอายุ. วารสารการศึกษาและสุขภาพ, 15(2), 101–120.
ปณิธาน วรรณวัลย์, & เพียงแข ภูผายาง. (2566). รูปแบบการพัฒนากรอบความคิดแบบเติบโตของผู้บริหารโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาชัยภูมิ. วารสารสมาคมพัฒนาวิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย (สพบท.), 5(1), 268-284.
วนิดา เรืองทิพย์. (2563). สุขภาวะจิตใจของผู้สูงอายุและการส่งเสริมพลังบวก. วารสารจิตวิทยา, 13(2), 112–130.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). รายงานสถานการณ์ประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218–226.
Kabat-Zinn, J. (1990). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain, and illness. New York, NY: Bantam Books.
Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever you go, there you are: Mindfulness meditation in everyday life. New York, NY: Hyperion.
Keyes, C. L. M. (2002). The mental health continuum: From languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Behavior, 43(2), 207–222.
Rowe, J. W., & Kahn, R. L. (1997). Successful aging. The Gerontologist, 37(4), 433–440.
Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. New York, NY: Free Press.
Shapiro, S. L., Brown, K. W., & Biegel, G. M. (2007). Teaching self-care to caregivers: Effects of mindfulness-based stress reduction on mental health of therapists-in-training. Training and Education in Professional Psychology, 1(2), 105–115.
