บทบาทของครูสังคมศาสตร์กับการพัฒนาพลเมืองในระบอบประชาธิปไตย ในภาคตะวันออก

บทคัดย่อ

               งานวิจัยมีวัตถุประสงค์ 2 ประการคือ เพื่อวิเคราะห์บทบาทของครูสังคมศึกษากับการพัฒนาพลเมืองในระบอบประชาธิปไตยในภาคตะวันออก และเพื่อนำเสนอทางเลือกในการเพิ่มบทบาทของครูสังคมศึกษากับการพัฒนาพลเมืองในระบอบประชาธิปไตย งานวิจัยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพมีการสัมภาษณ์ครูสังคมศึกษาและนักวิชาการที่เกี่ยวข้อง การประชุมเชิงปฏิบัติการโดยเน้นพื้นที่จังหวัดชลบุรีเป็นหลัก และการศึกษางานเขียนต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาคือ บทบาทของครูสังคมศึกษากับการพัฒนาพลเมืองในระบอบประชาธิปไตยมี 2 บทบาทหลักคือ บทบาทครูในฐานะผู้สร้างพลเมือง และ บทบาทครูในฐานะพลเมืองผู้ขับเคลื่อนสังคม โดยมีปัจจัยสนับสนุนหรือลดทอนบทบาทครูสังคมศึกษา 4 ปัจจัย คือ 1) โครงสร้างระบบการศึกษา 2) กระบวนการสอนและสื่อการเรียนการสอน 3) ตัวผู้เรียน 4) ครูผู้สอนกับโครงสร้างอำนาจในระบบโรงเรียน
               ภายใต้บริบทของภาคตะวันออกนั้น บทบาทครูสังคมศึกษาแปรผันตามบริบทโครงสร้างระบบการศึกษาส่วนกลาง ซึ่งไม่ได้เน้นความเชื่อมโยงระหว่างความเป็นพลเมืองไทยกับความเป็นพลเมืองระดับชุมชน ข้อเสนอแนะทางเลือกในการเพิ่มบทบาทของครู 2 ด้านคือ ด้านการเพิ่มบทบาทครูสังคมศึกษาในการพัฒนาพลเมืองในระบอบประชาธิปไตยระดับระดับมหภาค เช่นการมีส่วนร่วมในการออกแบบโครงสร้างหลักสูตร การปรับระบบการศึกษาทั้งระบบให้มุ่งเป้าหมายการมีสำนึกพลเมืองของผู้เรียนในระดับสูงขึ้น  ด้านการเพิ่มบทบาทครูสังคมศึกษาในการพัฒนาพลเมืองในระบอบประชาธิปไตยระดับระดับจุลภาค เช่น การเสริมความเข้าใจเชิงลึกเกี่ยวกับมโนทัศน์ (concept) ที่เกี่ยวข้องกับประชาธิปไตย และพลเมืองให้กับครูสังคมศึกษา สนับสนุนแนวทางการพัฒนาพลเมืองที่สอดคล้องกับบริบทของท้องถิ่น พัฒนาเครือข่ายครูสังคมศึกษาให้เป็น Professional Learning Community