ช่องว่างระหว่างนโยบายกับปฏิบัติ: บทเรียนจากการประเมินการประเมินผลสัมฤทธิ์ การดำเนินงานระยะครึ่งแผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2566–2570)
คำสำคัญ:
แผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ, การประเมินผลสัมฤทธิ์, การประเมินระยะครึ่งแผนบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ประเมินผลสัมฤทธิ์การดำเนินงานตามแผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ฉบับที่ 5 (พ.ศ. 2566-2570) ระยะครึ่งแผน (พ.ศ. 2566-2567) 2) วิเคราะห์ปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงาน และ 3) จัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับการขับเคลื่อนแผนในช่วงครึ่งหลัง เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 427 คน รวบรวมข้อมูลจากรายงานผลการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ 39 หน่วยงาน การสนทนากลุ่ม 4 ครั้ง และการประชุมเชิงวิชาการ วิเคราะห์ตัวชี้วัด 148 ตัว จำแนกเป็นแผนรายด้าน 5 ด้าน จำนวน 56 ตัวชี้วัด และแผนรายกลุ่ม 11 กลุ่ม จำนวน 92 ตัวชี้วัด โดยใช้ระบบการให้คะแนนแบบรหัสสี
ผลการวิจัยพบว่า 1) ด้านการประเมินผลสัมฤทธิ์ แผนสิทธิมนุษยชนแห่งชาติฉบับที่ 5 มีตัวชี้วัดบรรลุเป้าหมายร้อยละ 29.73 บรรลุบางส่วนร้อยละ 21.62 มีโอกาสไม่บรรลุร้อยละ 28.38 ไม่บรรลุร้อยละ 3.38 และประเมินไม่ได้ร้อยละ 16.89 โดยแผนรายกลุ่มมีผลสัมฤทธิ์ร้อยละ 40.22 สูงกว่าแผนรายด้านที่ทำได้เพียงร้อยละ 12.50 กลุ่มที่มีผลงานโดดเด่น ได้แก่ กลุ่มผู้เสียหายในกระบวนการยุติธรรม (ร้อยละ 71.43) 2) ปัญหาและอุปสรรคที่สำคัญ คือ การรายงานข้อมูลไม่สมบูรณ์ ตัวชี้วัดขาดความชัดเจนและล้าสมัย ขาดงบประมาณ และขาดกลไกสนับสนุนเชิงโครงสร้าง 3) ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ควรมีการจัดสรรงบประมาณเฉพาะ พัฒนาระบบฐานข้อมูลกลาง ทบทวนตัวชี้วัดให้ทันสมัย และจัดตั้งกลไกตรวจสอบอิสระ
