การสืบสาวประวัติศาสตร์ของวาทกรรมความเป็นพลเมืองข้อมูล - วรรณถาวร อรุโณทัย (วารสารการสื่อสารและสื่อบูรณาการ, 2020)
การสื่อสารวาทกรรมเกี่ยวกับข้อมูลขนาดใหญ่ (big data) แพร่หลายกว้างขวางในแวดวงที่หลากหลาย องค์กรสาธารณะต่าง ๆ เริ่มสนใจนำข้อมูลขนาดใหญ่ มาใช้วิเคราะห์เพื่อกำหนดขับเคลื่อนนโยบาย มีการจัดเก็บ บันทึก และใช้ประโยชน์จากข้อมูลเชิงลึกด้านต่าง ๆ ของทั้งระดับปัจเจกแต่ละบุคคลและระดับสังคมอย่างกว้างขวาง อัตบุคคลในยุคดิจิทัลเป็นทั้งผู้ผลิตข้อมูล (data) ผ่านกิจกรรมในชีวิตประจำวัน และเป็นผู้ที่ถูกเฝ้ามองผ่านดาต้าที่ตนผลิต หรือ กลายเป็นพลเมืองดาต้า (data-citizens) บทความครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะอาศัยวิธีวงศาวิทยา (genealogy) เพื่อสืบสาวสาแหรกทางประวัติศาสตร์ของวาทกรรมความเป็นพลเมืองข้อมูล (data-citizenship) ผ่านกรอบการวิเคราะห์ อำนาจ (power) ชีวอำนาจ (biopower) ชีวการเมือง (biopolitics) การทำให้กลายเป็นองค์ประธาน (subjectification) และการทำให้กลายเป็นวัตถุ (objectification) ของ Michel Foucault บทความแสดงให้เห็นว่าเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ไทย 3 เหตุการณ์เป็นเงื่อนไขการก่อรูปพลเมืองข้อมูล ได้แก่ การจัดทำทะเบียนราษฎร์ในประเทศไทย การพัฒนาการเก็บข้อมูลทางจิตวิทยาเพื่อวิเคราะห์พฤติกรรมมนุษย์ และ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีสื่อสารสนเทศ ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นพลวัตรการเกิดขึ้นของวาทกรรมความรู้เกี่ยวกับการจัดเก็บและใช้ประโยชน์จากข้อมูลของพลเมือง และรากเหง้าที่หลากหลายของความเป็นพลเมืองข้อมูล อันเกิดจากรอยแยกและสิ่งผสมรวมจากแต่ละองค์ประกอบที่ต่างมีประวัติศาสตร์ของตนเอง มารวมอยู่ด้วยกันในช่วงเวลาปัจจุบัน และเงื่อนไขเหล่านี้ก็เป็นส่วนหนึ่งในเครือข่ายของอำนาจที่สร้างสรรค์และบงการมนุษย์