การปรับตัวด้านศิลปวัฒนธรรมของคนไทยเชื้อสายจีนตามสภาพบริบทการเปลี่ยนแปลงสังคมเมืองสุไหงโกลก - จิตวิบูลย์, พงษ์ทัช; เทพสิงห์, ปัญญา (วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2023)
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพบริบทการเปลี่ยนแปลงสังคมเมืองสุไหงโกลกและศึกษาการปรับตัวเพื่อดำรงรักษาอัตลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมของคนไทยเชื้อสายจีนตามสภาพบริบทการเปลี่ยนแปลงสังคมเมืองสุไหงโกลกทั้ง 3 ด้าน ได้แก่ ด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม และด้านวัฒนธรรม มุ่งแสวงหาความจริงด้วยกระบวนทัศน์แนวปรากฏการณ์วิทยา โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและภาคสนาม โดยการสังเกตและสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ กลุ่มคนไทยเชื้อสายจีนที่มีภูมิลำเนาเดิมอยู่ในเมืองสุไหงโกลกไม่น้อยกว่า 10 ปี จำนวน 15 คน กลุ่มเจ้าหน้าที่ภาครัฐในพื้นที่เมืองสุไหงโกลก 2 คน กลุ่มพ่อค้าแม่ค้า 5 คน กลุ่มเยาวชนไทยเชื้อสายจีน เมืองสุไหงโกลก 5 คน รวมทั้งหมด 27 คน ผลการวิจัยพบว่าสภาพบริบทการเปลี่ยนแปลงสังคมเมืองสุไหงโกลกส่งผลต่อการปรับตัวด้านศิลปวัฒนธรรมของชาวไทยเชื้อสายจีน 3 ประเด็น ได้แก่ 1) ประเด็นเศรษฐกิจ มีการสนับสนุนให้ใช้ภาษาจีนเพื่อทำการค้าแทนการสื่อสารภายในครอบครัว 2) ประเด็นสังคม มีการปรับเปลี่ยนความเชื่อเดิมในวัตถุมงคลให้กลายเป็นสินค้าทางวัฒนธรรม มีการปรับเปลี่ยนช่องทางการประกอบพิธีกรรมผ่านโลกออนไลน์ และมีการลดขั้นตอน รวมถึงเครื่องเซ่นไหว้ในพิธีกรรมตามสภาพโครงสร้างครอบครัว และ 3) ประเด็นวัฒนธรรม มีการจัดทหารคอยคุ้มกันในการจัดงานประเพณีจีน การจัดเฝ้าเวรยามดูแลความเรียบร้อย และการตั้งจุดตรวจค้นสัมภาระ เหล่านี้เพื่อให้สอดคล้องกับสภาวการณ์ความไม่สงบที่เกิดขึ้นในพื้นที่ ซึ่งส่งผลกระทบทั้งในแง่เศรษฐกิจ สังคม และโครงสร้างครอบครัวของชาวไทย เชื้อสายจีนในพื้นที่เมืองสุไหงโกลก