กิจการร่วมค้าและกิจการค้าร่วม ของประเทศไทย - พิริยะวัฒน์, สิทธิชัย; กิจสมทรัพย์, ชมภูนุช; ศรีอนันต์รักษา, ดรรชนี (วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 2026)
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจะนำเสนอ 1. แนวคิด ความหมาย และรูปแบบของกิจการร่วมค้า และกิจการค้าร่วม ในบริบทของประเทศไทย 2. วัตถุประสงค์และกลไกการรวมกลุ่มทางธุรกิจเพื่อเพิ่มศักยภาพการแข่งขันของภาคเอกชน และ 3. การวิเคราะห์ความแตกต่างด้านกฎหมาย การลงทุน ความรับผิด และภาระภาษีอากรของทั้งสองรูปแบบความร่วมมือทางธุรกิจ ภายใต้บริบทเศรษฐกิจที่มีการแข่งขันสูงและมีความซับซ้อนของโครงการลงทุนขนาดใหญ่เพิ่มมากขึ้น โดยบทความนี้ให้ความสำคัญกับบทบาทของกิจการร่วมค้าและกิจการค้าร่วมในฐานะกลไกเชิงสถาบันที่ช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถระดมทุน ทรัพยากร เทคโนโลยี ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ร่วมกัน เพื่อเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงโครงการภาครัฐและเอกชนขนาดใหญ่ วิธีการศึกษาใช้การวิเคราะห์เชิงเอกสารจากกฎหมายที่เกี่ยวข้อง แนวคิดทางวิชาการ บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประมวลรัษฎากร ตลอดจนข้อมูลเชิงนโยบายและแนวปฏิบัติทางธุรกิจ เพื่อนำมาเปรียบเทียบลักษณะสำคัญของกิจการร่วมค้าแบบที่จดทะเบียนและไม่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล กับกิจการค้าร่วมที่เน้นการแบ่งแยกหน้าที่และผลตอบแทนอย่างชัดเจน ผลการวิเคราะห์พบว่า กิจการร่วมค้ามีลักษณะของการร่วมลงทุนและแบ่งปันกำไรขาดทุนร่วมกัน จึงเหมาะสำหรับโครงการที่มีความซับซ้อนและต้องการการบริหารจัดการแบบบูรณาการ ขณะที่กิจการค้าร่วมเหมาะสำหรับโครงการที่ต้องการความยืดหยุ่นและการควบคุมความเสี่ยงเฉพาะส่วน นอกจากนี้ ยังพบความแตกต่างด้านภาษีอากรอย่างมีนัยสำคัญ โดยกิจการร่วมค้าถือเป็นหน่วยภาษีอากรแยกต่างหากตามประมวลรัษฎากร ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลและภาษีมูลค่าเพิ่มในนามของกิจการร่วมค้า ขณะที่กิจการค้าร่วมมิได้มีสถานะเป็นหน่วยภาษีแยกต่างหาก สมาชิกแต่ละรายจึงมีหน้าที่เสียภาษีตามผลประกอบการของตนเอง ทั้งนี้ การเลือกใช้รูปแบบความร่วมมือที่เหมาะสมควรพิจารณาจากลักษณะโครงการ ระดับความเสี่ยง การลงทุน และข้อกำหนดทางกฎหมายและภาษี เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการดำเนินธุรกิจของประเทศไทย