แนวโน้มและการเปลี่ยนแปลงของการจัดการอุดมศึกษาไทย: บทวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบในบริบทโลกาภิวัตน์ - เอี่ยมธีระกุล, นวพร; จันทรโรธรณ์, ณัฐวัชร; เพชรแอง, ปิยลักษณ์; จันทรืเพ็ญศรี, สุปัญญา (วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 2026)
บทความนี้วิเคราะห์เชิงวิพากษ์ต่อโครงสร้างและข้อจำกัดของระบบอุดมศึกษาไทยในรอบสองทศวรรษ ผ่านการบูรณาการกรอบทฤษฎีทุนมนุษย์ เสรีนิยมใหม่ และแนวทางขีดความสามารถ ร่วมกับการวิเคราะห์นโยบายเปรียบเทียบใน 9 ประเทศ ผลการศึกษาพบว่า ปริศนาของระบบที่ปฏิรูปอยู่เสมอแต่ไม่เปลี่ยนแปลงเกิดจากการรับเอาวาทกรรมโลกาภิวัตน์มาใช้อย่างขาดการวิพากษ์ ส่งผลให้เกิดภาวะการเลียนแบบเชิงสถาบันที่มุ่งเน้นมาตรฐานเดียวแต่ผลิตซ้ำความเหลื่อมล้ำเชิงระบบ โดยเฉพาะความย้อนแย้งระหว่างการควบคุมเชิงคุณภาพกับการลดทอนขีดความสามารถในการสร้างสรรค์ บทความนี้จึงเสนอแนวทางการก้าวข้ามกับดักนโยบายด้วยการสร้าง ตัวแบบเชิงระบบเพื่อการเปลี่ยนผ่านอุดมศึกษาไทย (ST-ICPI Model) ซึ่งบูรณาการอัตลักษณ์นโยบายเพื่อคัดกรองอิทธิพลภายนอก การรื้อสร้างระบบกำกับดูแลสู่รูปแบบการเสริมพลัง (Empowerment-based) และการจัดสรรระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ยึดโยงกับความยุติธรรมทางสังคม โดยเสนอให้ปฏิรูปสู่ความหลากหลายเชิงสถาบัน (Institutional Diversity) การจัดสรรงบประมาณที่ถ่วงน้ำหนักความเหลื่อมล้ำ และการสร้างผู้นำที่มีความรอบรู้เชิงนโยบาย เพื่อเปลี่ยนผ่านจากระบบที่เน้นผลิตภาพทางเศรษฐกิจเพียงมิติเดียว สู่ระบบอุดมศึกษาที่ขยายเสรีภาพในการเรียนรู้และพัฒนาขีดความสามารถของมนุษย์อย่างเป็นรูปธรรมและยั่งยืน