วิถีแห่งการออกจากความทุกข์ของชาวบุญนิยมในโลกทุนนิยมหลังสมัยใหม่ - ชุติคามี, ชัยภัทร; กตะศิลา, สุริยะใส (วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิถีแห่งการออกจากความทุกข์ของชาวบุญนิยมในโลกทุนนิยมหลังสมัยใหม่ภายใต้บริบทสังคมไทย โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการวิจัยเอกสารร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก ซึ่งผู้วิจัยใช้การคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลหลักแบบเจาะจง จำนวนทั้งสิ้น 12 คน แบ่งเป็นชาวบุญนิยมที่เป็นชาวอโศก จำนวน 6 คน และชาวแพทย์วิถีธรรม จำนวน 6 คน แล้วนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์เชิงเนื้อหา เพื่ออธิบายความเชื่อมโยงเหตุและผลของข้อมูลที่ถูกจำแนกออกเป็นประเด็นและหมวดหมู่ สาระสำคัญที่ได้ โดยใช้วัตถุประสงค์การวิจัยและกรอบแนวคิดการวิจัยเป็นกรอบในการอธิบาย ผลการวิจัยพบว่า วิถีแห่งการออกจากความทุกข์ของชาวบุญนิยมในโลกทุนนิยมหลังสมัยใหม่ เรียกว่า “บุญนิยม” ซึ่งมิใช่เพียงการปฏิเสธแนวคิดทุนนิยม แต่เป็นการ “ต่อรอง” กับทุนนิยม ด้วยการแทรกคุณค่าทางจิตวิญญาณเพื่อสร้างสมดุลใหม่ให้กับชีวิตและสังคม อันเป็นความพยายามในการลดทอนสภาพแปลกแยกของมนุษย์จากทั้งผลผลิต แรงงานของตนเอง และชุมชนรอบตัว ด้วยการสร้างรูปแบบสังคมและเศรษฐกิจที่ผู้คนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงในการผลิตและบริโภค เช่น พาณิชย์บุญนิยมที่ไม่แสวงหากำไรสูงสุด แต่เน้นการพึ่งตนและแบ่งปัน ทำให้แรงงานและผู้บริโภครู้สึกเชื่อมโยงกับผลผลิต ตลาด และชุมชน ผ่านความเอื้ออาทรซึ่งกันและกัน “บุญนิยม” จึงมิใช่เพียงทางเลือกทางศีลธรรม แต่ยังเป็นการท้าทายโครงสร้างการครอบงำเชิงทุนที่ผลิตความเหลื่อมล้ำอย่างเป็นระบบ อีกทั้งยังทำหน้าที่เป็น “ผู้ชี้ทาง” ที่พยายามกระตุ้นจิตสำนึกของประชาชน และแสดงศักยภาพของการสร้างสังคมที่ให้ความสำคัญกับเหตุผลทางคุณค่ามากกว่าเหตุผลเชิงเครื่องมือเพียงอย่างเดียว โดย “ชาวบุญนิยม” ได้พิสูจน์มากว่า 50 ปีแล้วว่า ด้วยจิตใจที่เป็น “บุญ” นี้ทำให้พวกเขาสามารถนำพาตนเองและสังคมออกจากความทุกข์ในโลกทุนนิยมหลังสมัยใหม่ได้จริงไปเป็นลำดับ