หลักอริยสัจ 4 : การยุติความขัดแย้งระหว่างอิสราเอล-ปาเลสไตน์ (ฉนวนกาซ่า) - สุมโน (กันมา), พระไกรสร; สุทฺธิมโน (ราชวงศ์), พระมหาสถิตย์ (วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 2026)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บริบทความขัดแย้งระหว่างอิสราเอล-ปาเลสไตน์ (ฉนวนกาซ่า) และนำเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้หลักอริยสัจ 4 เป็นการบูรณาการแก้ไขปัญหาที่เกิดจากโลภะ โทสะ และความยึดมั่นในผลประโยชน์ ทั้งสองฝ่ายควรลดทิฐิ เพิ่มความเข้าใจ และเปิดทางสู่การประนีประนอมอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญในการดับทุกข์และสร้างสันติภาพอย่างยั่งยืน ผลการศึกษาพบว่า 1. ทุกข์ (ความทุกข์) คือความขัดแย้งยืดเยื้อทำให้ชาวกาซ่าประสบวิกฤตมนุษยธรรมรุนแรง ชีวิตถูกคุกคาม การพลัดถิ่น และเผชิญกับความทุกข์ทางเศรษฐกิจ-สังคม โดยปัญหาหลัก คือ อดอยาก ขาดอาหาร ระบบสาธารณสุขล่ม การปิดล้อมและจำกัดความช่วยเหลือ ผู้เสียชีวิตจำนวนมาก เศรษฐกิจพัง และสิทธิเสรีภาพถูกจำกัด 2. สมุทัย (สาเหตุแห่งทุกข์) คือ ต้นเหตุแห่งทุกข์เกิดจาก โลภะ คือ ความอยากครอบครองดินแดน ทรัพยากร และอำนาจทางการเมือง และโทสะ คือ ความโกรธ ความเกลียดชัง และความแค้นสะสม รวมถึงปัจจัยทางประวัติศาสตร์ ศาสนา และภูมิรัฐศาสตร์ที่ซับซ้อน 3. นิโรธ (การดับทุกข์) คือการดับทุกข์สภาพนี้เกิดขึ้นได้ด้วยการยุติความรุนแรง เปิดทางสันติภาพ ลดความขัดแย้งทางการเมืองและสังคม การสร้างความเข้าใจใหม่ ๆ ระหว่างสองฝ่าย รวมถึงการยอมรับสิทธิและความต้องการของกันและกัน และการประนีประนอม และ 4. มรรค (หนทางดับทุกข์) คือการประยุกต์ใช้ มรรคมีองค์ 8 ช่วยเป็นกรอบสร้างสันติในการเจรจาอิสราเอล–ปาเลสไตน์ โดยเน้นการเข้าใจความจริง ได้แก่ 1. สัมมาทิฏฐิ คือสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง 2. สัมมาสังกัปปะ คือ ตั้งใจหาทางออกในเชิงบวก 3. สัมมาวาจา คือใช้คำพูดที่สร้างสรรค์และไม่กระทบกระทั่ง 4. สัมมากัมมันตะ คือ กระทำด้วยความเป็นมิตรและยุติธรรม 5. สัมมาอาชีวะ คือ ดำเนินชีวิตอย่างยุติธรรมและไม่แสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัว 6. สัมมาวายามะ คือ พยายามลดความขัดแย้งอย่างต่อเนื่อง 7. สัมมาสติ คือ มีสติในการจัดการกับอารมณ์ และ 8. สัมมาสมาธิ คือ ฝึกสมาธิเพื่อการตัดสินใจที่ชัดเจน ช่วยสร้างสังคมยุติธรรมและสันติสุข