บทบาทการจัดการภัยพิบัติของคณะสงฆ์ : กรณีศึกษาอุทกภัยในจังหวัดเชียงราย - (สมศักดิ์ สุทฺธิญาณเมธี), พระอุดมบัณฑิต; เหล่าสุนทร, ขวัญชนก (วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 2026)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษากระบวนการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์ในการจัดการอุทกภัยในจังหวัดเชียงราย 2. วิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการดำเนินงาน และ 3. เสนอแนวทางการเสริมสร้างศักยภาพของพระสงฆ์ในการจัดการภัยพิบัติระเบียบวิธีวิจัยเป็นเชิงคุณภาพ ใช้วิธีการศึกษาบทเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 40 รูปหรือคน ครอบคลุมพระสังฆาธิการ ผู้นำชุมชน เจ้าหน้าที่ภาครัฐ และประชาชนผู้ประสบภัยใน 5 อำเภอของจังหวัดเชียงราย ข้อมูลวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการมีส่วนร่วมของคณะสงฆ์มีลักษณะเป็นระบบสองราง คือ 1. ระบบทางการ ผ่านเถรบัญชาของคณะสงฆ์ และ 2. ระบบไม่เป็นทางการที่ขับเคลื่อนโดยพระสังฆาธิการในพื้นที่ซึ่งมีภาวะผู้นำและทุนทางศรัทธาสูง ส่งผลให้เกิดการตอบสนองที่รวดเร็วและยืดหยุ่น ปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จประกอบด้วยภาวะผู้นำเครือข่าย “บวร” (บ้าน–วัด–ราชการ) และพลังจิตอาสาของชุมชนองค์ความรู้ใหม่ คือ โมเดลสังฆะสาธารณสงเคราะห์เชิงรุกซึ่งครอบคลุมวงจรการจัดการภัยพิบัติทั้งสี่ระยะ ได้แก่ การป้องกัน การเตรียมความพร้อมการตอบสนอง และการฟื้นฟู อันสะท้อนบทบาทของคณะสงฆ์ในการสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนของชุมชน