พัฒนาการการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกธรรมในจังหวัดเชียงใหม่ - วิชัย, วิโรจน์ (วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 2020)
บทความนี้ เป็นส่วนหนึ่งของสารนิพนธ์เรื่อง “พัฒนาการการศึกษาพระปริยัติธรรม แผนกธรรมในจังหวัดเชียงใหม่” มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษากาเนิดและพัฒนาการของการศึกษา พระปริยัติธรรมแผนกธรรมในประเทศไทย (2) เพื่อศึกษากาเนิดและพัฒนาการของการศึกษาพระ ปริยัติธรรมแผนกธรรมในจังหวัดเชียงใหม่ พบว่า พระปริยัติธรรมมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยถึง รัตนโกสินทร์ สมัยรัชกาลที่ 1-4 ได้เตรียมการเพื่อปฏิรูปการศึกษา ในรัชกาลที่ 5 ได้มีการพัฒนา รูปแบบและหลักสูตร มีการตั้งสานักเรียนและสอบไล่ทุกปี ตั้งแต่ พ.ศ. 2432 ก็เริ่มมีระบบแบบแผน ที่ชัดเจน ในรัชกาลที่ 6 การศึกษาของฝุายบ้านก็แยกออกวัด ทาให้สงฆ์ต้องยกระดับการศึกษา นาไปสู่การจัดการศึกษารูปแบบใหม่เรียกว่าพระปริยัติธรรมแผนกธรรมขึ้นใน พ.ศ. 2454 ส่วน จังหวัดเชียงใหม่ คือ ตั้งแต่สมัยพญามังรายถึงพญาผายู การศึกษาพระปริยัติธรรมยังไม่มีรูปแบบ ชัดเจน สมัยพญากือนาถึงพระเมืองแก้วได้ถือตามลังกา เมื่อรวมกับสยามอย่างเป็นทางการใน พ.ศ. 2417 การศึกษาที่เป็นระบบก็ยังไม่มี พ.ศ.2442 เริ่มมีการขยายการศึกษาไปยังหัวเมือง ฝุายจัด การศึกษาได้มาตั้งโรงเรียนที่วัดเจดีย์หลวงและจัดสอบ มีครูคือพระสงฆ์ หลักสูตรประกอบด้วยวิชาที่ เรียน ทั้งเชิงปฏิบัติและวิชาชีพพิเศษ อันเป็นไปตามนโยบายของภาครัฐและหลักสูตรนักธรรมและ ธรรมศึกษาของคณะสงฆ์ไทยจากส่วนกลาง