รูปแบบธรรมราชาในสังคมไทย - พระครูสุนทรเขมาภินันท์ (วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 2020)
บทความวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาธรรมราชาใน พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์ความเป็นธรรมราชาของพระมหากษัตริย์ใน สังคมไทย และ 3) เพื่อนาเสนอรูปแบบธรรมราชาในสังคมไทย ระเบียบวิธีวิจัยเป็นการวิจัยเชิง คุณภาพ (Qualitative Research) เชิงพุทธบูรณาการ โดยเน้นการศึกษาในเชิงเอกสาร ศึกษา ค้นคว้ารวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎก ตารา บทความวิชาการ และเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์แบบอุปนัยและพรรณนาความ โดยใช้ทฤษฎีสังคมวิทยาเป็น กรอบในการวิเคราะห์ 5 ทฤษฎี คือ 1. ทฤษฎีโครงสร้างหน้าที่ 2. ทฤษฎีการแลกเปลี่ยน 3. ทฤษฎีอรรถประโยชน์ 4. ทฤษฎีการขัดแย้ง และ 5. ทฤษฎีปรากฏการณ์นิยม ผลการศึกษาวิจัยพบว่า แนวคิดเรื่องธรรมราชามีปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถร วาท แบ่งออกเป็นแนวคิดทางธรรม หมายถึง พระพุทธเจ้าทรงปกครองโดยธรรม และแนวคิดทาง โลก หมายถึง ราชาหรือผู้นาที่ปกครองโดยใช้หลักธรรมในทางพระพุทธศาสนา ข้อที่สองพบว่าธรรม ราชาในสังคมไทย มีพระเจ้าอโศกมหาราชทรงเป็นธรรมราชาต้นแบบทางโลก ที่มุ่งสร้างอัตตหิต สมบัติและปรหิตปฏิบัติ คุณลักษณะธรรมราชาในสังคมไทย 4 ด้าน คือ 1. ด้านกายภาพ คือ คุณสมบัติภายนอกที่เกิดขึ้นด้วยอานาจบุญ 2. ด้านพฤติภาพ คือภาวะอันส่งผลต่อพฤติกรรมที่ ประกอบด้วยพุทธภาวะ มีกรอบแห่งศีล 5 และกุศลกรรมบถ 10 เป็นพื้นฐาน 3. ด้านจิตภาพ คือ ภาวะอันส่งผลต่อสภาวะจิตใจ เป็นแนวทางการพัฒนาทางด้านจิตใจตามหลักทศพิธราชธรรม 4 . ด้านปัญญาภาพ คือภาวะอันส่งผลต่อการที่จะเอาชนะหมู่สัตว์ทั่วแผ่นดินด้วยราชธรรมนั้น ซึ่ง ผู้ปกครองจะต้องมีความเฉลียวฉลาดในการบริหารจัดการรัฐและครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อ ประโยชน์สุขแห่งมหาชน ข้อที่สามพบว่ารูปแบบธรรมราชาในสังคมไทยประกอบ 3 ประการคือ 1) รูปแบบภาวะผู้นาตามแนวการจัดการเชิงพุทธ 2) รูปแบบการนาศาสตร์ต่างๆ มาประยุกต์ใช้ตาม สถานการณ์ (ศาสตร์พระราชา) และ 3) รูปแบบการสื่อสารเชิงจิตวิทยามวลชนแนวพุทธ ใน การศึกษาเรื่องรูปแบบธรรมราชาในสังคมไทยพบว่า พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลย เดชทรงเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์เดียว ที่ทรงมีความเป็นธรรมราชาในสังคมไทยอย่างสมบูรณ์ แบบทั้งคุณลักษณะ 4 ด้าน