อานาปานสติในพระไตรปิฎก: โครงสร้างและกระบวนธรรมแบบบูรณาการ - วิวาห์สุข, มนตรี (วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2023)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา วิเคราะห์ และสังเคราะห์โครงสร้างและกระบวนธรรมของอานาปานสติที่ปรากฏในพระไตรปิฎก เป็นการวิจัยพื้นฐาน ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร เก็บรวบรวมข้อมูล จากพระไตรปิฎก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา สังเคราะห์เป็นแผนภาพ และนำเสนอด้วยการพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า อานาปานสติปรากฏในพระไตรปิฎก 14 เล่ม คือ 1, 10, 12, 13, 14, 19, 20, 22, 23, 24, 25, 29, 31 และ 37 จำนวน 47 สูตร โครงสร้างและกระบวนธรรมของของอานาปานสติมี 3 แบบ คือ 1. แบบย่อ มี 2 สิ่งที่ต้องกำจัดคือกามฉันทะและปฏิฆสัญญา และต้องมี 1 สิ่ง คือ สติ ปรากฏในพระไตรปิฎกจำนวน 1 สูตร 2. แบบพิสดารหรือแบบมาตรฐาน เริ่มจากการอยู่ในสถานที่สงัด นั่งคู้บัลลังก์ มีสติหายใจเข้าออกเพื่อศึกษาลมหายใจ เวทนา จิต และธรรมอย่างละ 4 ขั้น รวมเป็นอานาปานสติ 16 ขั้น ปรากฏในพระไตรปิฎก 21 สูตร และ 3. แบบบูรณาการ เริ่มจากการทำอานาปานสติแบบพิสดารหรือแบบมาตรฐานให้สมบูรณ์แล้วจะทำสติปัฏฐาน 4 หมวด และโพชฌงค์ 7 ข้อให้สมบูรณ์เพื่อบรรลุวิชชาและวิมุตติ ปรากฏในพระไตรปิฎก 4 สูตร