ลักษณะ สภาพปัจจุบัน และปัญหาการจัดการศึกษาในโรงเรียน ที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ตามแนวชายแดนภาคเหนือตอนล่าง: บทวิเคราะห์และทดลองนำเสนอความคิด - วินิตกฤษฎา, สกชาติ; ภักดีวงศ์, ภาณุวัฒน์ (วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2023)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะ สภาพปัจจุบันและปัญหาการจัดการศึกษาในโรงเรียนที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ตามแนวชายแดนภาคเหนือตอนล่าง โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ได้แก่ วิจัยเอกสาร และการสัมภาษณ์เชิงลึก เป็นเทคนิคการวิจัย ในการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์เนื้อหา เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลจากโรงเรียน และบุคคลที่เกี่ยวข้อง จำนวน 50 คน และประเมินข้อมูลโดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 ท่าน ผลการศึกษาพบว่า 1. ลักษณะของการจัดการศึกษาในการศึกษาตามแนวชายแดนมีจุดเริ่มต้นจากการศึกษาปฐมวัยในโรงเรียนประถมศึกษาในสังกัดของคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ (สปช.) กระทรวงศึกษาธิการ ในส่วนการศึกษาขั้นพื้นฐานในปัจจุบัน โรงเรียนส่วนใหญ่ยังคงมีเพียงระดับประถมศึกษามีส่วนน้อยที่เป็นโรงเรียนขยายโอกาสถึงมัธยมตอนต้น 2. สภาพปัจจุบันของการจัดการศึกษาตามแนวชายแดน ได้แก่ การเข้าถึงโอกาสทางการศึกษา ความเสมอภาค คุณภาพทางการศึกษา และการจัดการศึกษาที่ยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่ต้องอาศัยการมีส่วนร่วมโดยผ่านคณะกรรมการสถานศึกษาที่ไม่มีคุณภาพมากพอ นอกจากนี้ในประเด็นหลักสูตรแกนกลางและหลักสูตรท้องถิ่นซึ่งทางโรงเรียนใช้เป็นตัวขับเคลื่อนการพัฒนานักเรียนของโรงเรียนเหล่านี้ ยังขาดความเหมาะสมในการพัฒนาให้สอดคล้องและร้อยรับกับบริบทของโรงเรียนและชุมชนตามแนวชายแดน นอกจากนี้ทั้งยังมี 3. ปัญหาการจัดการศึกษาไม่ว่าจะเป็นปัญหาในด้านนโยบาย ปัญหาการสนับสนุนและส่งเสริมกระบวนการจัดการศึกษาในระบบโรงเรียน ปัญหาการศึกษาที่จัดโดยองค์กรอื่นๆ ปัญหาตัวเด็กและครอบครัว ปัญหาเหล่านี้จะหมดไปได้ต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายหน่วยงานที่มาร่วมกันพัฒนาการศึกษาตามแนวชายแดน เพื่อสร้างความมั่นคงตามแนวชายแดนให้กับประเทศชาติต่อไปในอนาคต