หลักประกันสุขภาพแรงงานประมงข้ามชาติและการปรับตัวภายใต้อนุสัญญาการทำงานในภาคประมงฉบับที่ 188: ปัญหาอุปสรรค และทิศทางการพัฒนาในอนาคต - ผลอำนวย, นพพล; หวังสัจจะโชค, วีระ; ทิพย์วงศ์, รัตนสิทธิ์ (วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2021)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ปัญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้นจากประสบการณ์การจัดหลักประกันสุขภาพสำหรับแรงงานต่างด้าวด้านประมงของไทย 2) เพื่อสังเคราะห์รูปแบบที่เป็นทางเลือกในการปฏิรูประบบหลักประกันสุขภาพให้คุ้มครองแรงงานข้ามชาติประมงในอนาคต ทั้งในระยะสั้น และระยะยาว เน้นถึงความเป็นไปได้ ประสิทธิผลที่จะเกิดขึ้น โดยอาศัยวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ การสำรวจเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกด้วยคำถามกึ่งโครงสร้าง และการเสวนากลุ่มระดมความคิดเห็น กำหนดผู้ให้ข้อมูลในการสัมภาษณ์และระดมความคิดเห็นเป็นตัวแสดงสำคัญ (Key-Informants) เกี่ยวกับระบบหลักประกันสุขภาพสำหรับแรงงานข้ามชาติ จำนวน 5 คุณลักษณะตัวแสดงสำคัญเพื่อรวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูล ผลการศึกษาพบว่า 1) ปัญหาหลักในการจัดหลักประกันสุขภาพแก่แรงงานข้ามชาติประมง มีปัญหาทั้งในเชิง “โครงสร้าง” และปัญหาเรื่อง “การเมืองและทัศนคติ” ในด้านปัญหาโครงสร้างอันเกิดจากความไม่เท่าเทียมจากการแบ่ง “สถานะ” บุคคลที่ไม่ใช่คนไทย รวมไปถึงปัญหาการขาด “กฎหมายระดับชาติ” (National regulations) ในการเชื่อมโยงสถานะของบุคคลที่ไม่ใช่คนไทยกับการมีระบบประกันสุขภาพบังคับ ส่งผลให้ปัญหาในเชิงการบริหารจัดการเกิดสภาวะของการทำงานที่แยกส่วน (Fragmented) ไม่มีหน่วยประสานงานกลางที่มี “อำนาจ” ในการสั่งการหรือกำกับดูแลการทำงาน และการขาดสมดุลระหว่างประเด็นเรื่องความมั่นคง และประเด็นเรื่องสิทธิมนุษยชนและข้อตกลงระหว่างประเทศ จากปัญหาข้างต้นบทความนี้จึงเสนอ2) รูปแบบที่เป็นทางเลือกในการปฏิรูประบบหลักประกันสุขภาพให้คุ้มครองแรงงานต่างด้าวด้านประมง 4 ทางเลือกหลัก ดังต่อไปนี้ 1) ยกเลิกบัตรประกันสุขภาพ และแรงงานข้ามชาติทั้งหมดเข้าสู่ “ระบบประกันสังคม” 2) หลักประกันสุขภาพ “คู่ขนาน” ระหว่างประกันสังคม และบัตรประกันสุขภาพที่ผ่านการยกร่างเป็นกฎหมายระดับพระราชบัญญัติ 3) เสนอ “ร่างพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพสำหรับแรงงานข้ามชาติ/คนต่างด้าว/ผู้มีปัญหาทางสถานะ” ในรูปแบบของ “กองทุนใหม่” ที่บูรณาการทุกส่วนเข้ามาในนี้ 4) แก้ไขกฎหมายหรือการตีความพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ 2545 ในมาตรา 5 ให้ครอบคลุมถึงคนไทยและบุคคลที่ไม่ใช่คนไทยรวมถึงแรงงานข้ามชาติ