การสร้างหลักธรรมานามัยในการรักษาโรคของแพทย์แผนไทย ตำบลโพรงมะเดื่อ อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม - โมกแก้ว, ประเสริฐ; ปโยโค, พระปลัดสมชาย ดำเนิน; ชัยวรมันกุล, โยตะ; นักการเรียน, มานพ (วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2019)
วัตถุประสงค์ของการวิจัย คือ 1) เพื่อศึกษาวิธีการดูแลรักษาโรคผู้ป่วยตามแนวทางพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาวิธีการดูแลรักษาโรคผู้ป่วยตามหลักการรักษาโรคของการแพทย์แผนไทย 3) เพื่อสร้างหลักธรรมานามัยในการรักษาโรคของแพทย์แผนไทย มาประยุกต์ใช้ประกอบการช่วยรักษาโรคของผู้ป่วยกับสังคมปัจจุบัน การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการวิเคราะห์ โดยใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎก เอกสารงานวิจัย และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก จากผู้ทรงคุณวุฒิฝ่ายบรรพชิต คฤหัสถ์ที่เป็นผู้ป่วย ญาติผู้ป่วยและแพทย์แผนไทย จำนวน 12 รูป/คน นำเสนอในรูปแบบพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) ความเจ็บป่วยหรือโรคมี 2 ประเภท คือโรคทางกายและโรคทางใจ โรคทางกายได้แก่ โรคที่เกิดขึ้นกับอวัยวะในส่วนต่างๆ ของร่างกาย เช่น โรคท้อง โรคฟัน โรคไข้หวัด โรคทางกายนี้มีสาเหตุมาจากการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาลและความไม่สมดุลของธาตุ เป็นต้น ส่วนโรคทางใจเกิดจากการที่จิตใจถูกครอบงำด้วยอุปกิเลสอาสวะ คือ ความโลภ ความโกรธ และความหลง และความเจ็บป่วยที่มีในกายสามารถทำให้เกิดความทุกข์ทางใจในพระพุทธศาสนามีหลักในการดูแลรักษาโรคที่เกิดจากการเจ็บป่วย 2 แนวทางด้วยกัน คือการดูแลรักษาด้วยยาสมุนไพรและการดูแลรักษาด้วยธรรมโอสถ 2) ทางการแพทย์แผนไทยการเจ็บป่วยเกิดจาก ธาตุดิน น้ำ ลม ไฟในร่างกายขาดความสมดุล ดูแลรักษาด้วยยาสมุนไพรตำรับ นวด อบ ประคบ งดอาหารแสลง 3) ประยุกต์หลักธรรมมาช่วยรักษาอาการของโรคของแพทย์แผนไทย โดยเสริมรักษาทางด้านจิตใจ เช่น การสวดมนต์ สมาธิ สนทนาธรรม คือจิตตานามัย รักษาทางกาย เช่น อิริยาบถถูกท่า อาหารถูกหลัก คือกายานามัย สภาวะที่ได้ มีคุณภาพชีวิตที่ดี ตามนาฬิกาชีวิต คือ อากาศสิ่งแวดล้อมดี อาชีพดี คือ ชีวิตานามัย รวมแล้วก็คือ หลักธรรมานามัยในการรักษาโรค สู่สภาวะปกติสุขนั่นเอง