ความสุขในพุทธปรัชญากับปรัชญากระบวนทรรศน์: การศึกษาเชิงวิเคราะห์ วิจักษ์ และวิธาน - ทิพสูงเนิน จักรพงษ์ (วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2023)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์คือ 1) แนวคิดเกี่ยวกับความสุขในปรัชญากระบวนทรรศน์ 2) วิเคราะห์ วิจักษ์ และวิธาน ความสุขในพระพุทธศาสนา และ 3) ความสอดคล้องระหว่างแนวคิดความสุขในพระพุทธศาสนากับความสุขในปรัชญากระบวนทรรศน์หลังนวยุคสายกลาง งานวิจัยนี้ใช้การวิจัยทางปรัชญาโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหาและวิธีการตีความเชิงปรัชญาตามปรัชญากระบวนทรรศน์หลังนวยุค ผลการวิจัยพบว่า 1) แนวคิดเกี่ยวกับความสุขตามปรัชญากระบวนทรรศน์ตีความได้ ดังนี้ (1) กระบวนทรรศน์ยุคดึกดำบรรพ์ ให้ความสำคัญกับความสุขในระดับร่างกาย (2) กระบวนทรรศน์ยุคโบราณเชื่อในความสุขระดับร่างกาย และความสุขระดับจิตใจซึ่งเป็นความสุขทางปัญญา (3) กระบวนทรรศน์ยุคกลาง ชื่นชอบความสุขระดับโลกุตรสุขมากกว่าโลกียสุข (4) กระบวนทรรศน์นวยุคไม่ยอมรับโลกุตรสุข แต่ยอมรับโลกียสุขที่เป็นความสุขทางกายทั้งหมด และ (5) กระบวนทรรศน์หลังนวยุคยอมรับทั้งโลกียสุขและโลกุตรสุข ว่าความสุขระดับโลกเป็นสิ่งที่ดีที่ควรทำและความสุขสูงสุดในทางศาสนา เป็นความสุขที่ยอดเยี่ยม และเป็นปัจจัยสนับสนุนให้เกิดความสงบสุขและสันติภาพแก่โลก 2) พระพุทธศาสนาเน้นเรื่องความสุขเป็นสภาวะแห่งการหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง ซึ่งเป็นบรมสุข คือ ความสุขระดับพระนิพพานที่เป็นสิ่งสูงสุด เพราะความสุขทางพระพุทธศาสนาแบ่งเป็น 2 ระดับ คือ ความสุขในระดับโลกียสุข และความสุขในระดับ โลกุตรสุข 3) ความสอดคล้องระหว่างแนวคิดความสุขในพระพุทธศาสนากับปรัชญากระบวนทรรศน์หลังนวยุคสายกลาง พบว่า ปรัชญากระบวนทรรศน์หลังนวยุคสายกลางเป็นการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีและให้มีความสุข ไม่เน้นให้มีการยึดมั่นถือมั่น และเน้นการส่งเสริมให้พัฒนาชีวิตให้มีความสุขแท้ตามสัญชาตญาณปัญญา ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดความสุขในพระพุทธศาสนา ผลการวิจัยนี้สามารถนำไปใช้กับโครงการอบรมศีลธรรมและคุณธรรมเชิงพุทธสำหรับบุคคลทั่วไปโดยเป็นเหตุผลและแนวทางในการพัฒนาแนวคิดความสุขของแต่ละบุคคล