ถอดบทเรียนชุมชนสันติสุขในประเทศไทย: กรณีศึกษาจังหวัดนราธิวาสและนครศรีธรรมราช - ดิสสะมาน อภิญญา (วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2021)
บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อให้ทราบถึงสันติวัฒนธรรมที่เกิดขึ้นในพื้นที่ชุมชนกรณีศึกษา 2) เพื่อเพื่อให้เห็นถึงแนวทางการอยู่ร่วมกันภายใต้พหุวัฒนธรรมอันนำมาสู่ชุมชนสันติสุขในพื้นที่ชุมชนกรณีศึกษา และ 3) เพื่อรูปแบบการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพใช้แนวคิดสันติวัฒนธรรม แนวคิดพหุวัฒนธรรม และการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งด้วยการไกล่เกลี่ยเป็นกรอบในการวิจัยโดยพื้นที่วิจัย คือ จังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดนราธิวาส กลุ่มตัวอย่างของงานวิจัยคือ.จำนวน 50 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย มี 3 ชนิด 1) การสัมภาษณ์เชิงลึก 2) การสัมมนาระดมสมอง 3) การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ การวิเคราะห์เนื้อหาและเขียนบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) คือ พื้นที่ชุมชนชุมชนบ้านแหลม – บ้านหน้าทัพ อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช และ ชุมชนเจ๊ะเหมีองค์ประกอบเรื่องของสันติวัฒนธรรมในชุมชน คือมีการพึ่งพาอาศัยกัน มีการรวมกันอยู่ในอาณาเขตและภายใต้กฎหมายหรือบังคับเดียวกัน มีจิตสานึกที่ต้องการจะมีส่วนร่วมในการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ที่จะแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน และมีคุณภาพชีวิตที่ดี 2) พบว่า ชุมชนบ้านแหลม-บ้านหน้าทัพ และชุมชนเจ๊ะเห อำเภอตากใบ นั้น อยู่ท่ามกลางความแตกต่างระหว่างสองศาสนาคือ พุทธและอิสลาม แต่อย่างไรทั้งผู้คนในชุมชนสองศาสนามีวิถีคิดและวิถีปฏิบัติในการเข้าอกเข้าใจซึ่งกันและกันทั้งที่เป็นรูปแบบโครงการกิจกรรมร่วมกันและวิถีชีวิต และ 3) พบว่า รูปแบบการไกล่เกลี่ยเพื่อลดความขัดแย้งในสังคมของทั้งสองชุมชน มีผู้ไกล่เกลี่ยโดยธรรมชาติของกลุ่ม เช่นผู้นำศาสนาอิสลามและศาสนาพุทธเป็นผู้ไกล่เกลี่ยและในรูปแบบของคณะกรรมการไกล่เกลี่ยประจำชุมชนท้องถิ่นและจังหวัดเป็นกลไกที่ชัดเจน