รูปแบบการพัฒนาผู้ประนีประนอมข้อพิพาทโดยหลักพุทธสันติวิธี: ศึกษากรณีผู้ประนีประนอมประจำศาลจังหวัดชลบุรี - อนันตประยูร อภิชิต; ธมฺมหาโส พระมหาหรรษา; อินทองปาน ประเวศ (วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2019)
บทความวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อเสนอรูปแบบการพัฒนาผู้ประนีประนอมข้อพิพาทประจำศาลจังหวัดชลบุรี โดยหลักพุทธสันติวิธี กลุ่มเป้าหมายที่ใช้ในการศึกษาเป็นผู้ประนีประนอมข้อพิพาทรวม 28 คน ได้มาโดยการกำหนดคัดสรรออกเป็น 4 กลุ่มละ 5 คน และผู้พิพากษากับเจ้าหน้าที่จำนวน 8 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นแบบสัมภาษณ์ ทำการวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการพัฒนาผู้ประนีประนอมข้อพิพาทของศาลจังหวัดชลบุรีมีความสอดคล้องกับหลักการ วิธีการ และกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทสากล สำหรับหลักพุทธสันติวิธีที่เหมาะแก่การพัฒนาผู้ประนีประนอมข้อพิพาทคือภาวนา 4 ซึ่งประกอบไปด้วยกายภาพ พฤติภาพ จิตภาพ ปัญญาภาพ ผู้วิจัยแบ่งรูปแบบการพัฒนาได้ 3 ระยะและนำมาใช้พัฒนาได้ทุกระยะทุกมิติ สิ่งสำคัญที่ได้ค้นพบคือ รูปแบบที่สร้างขึ้นนี้ควรมุ่งเน้นพัฒนาจิตภาพ หรือพัฒนาภายในก่อนเป็นลำดับแรก ด้วยการสร้างศรัทธา การเสียสละ การฟัง การมีวินัย และความมีปัญญา พบว่ามีกระบวนการพัฒนาโดยพุทธสันติวิธีควรมี 7 ขั้นตอน คือ 1) พัฒนาให้มีทัศนคติเชิงบวก 2) ฝึกอบรมให้เป็นผู้ฟังอย่างลึกซึ้ง เน้นการสร้างความไว้วางใจ 3) วางหลักภาวนาสี่เป็นกรอบในการพัฒนาให้ครบทั้งสี่ด้าน 4) กระตุ้นให้เกิดความใฝ่รู้ใฝ่ศึกษาสร้างองค์ความรู้เพิ่ม 5) ยกระดับให้เป็นผู้มีจิตอาสา 6) ทุกระยะของการพัฒนาศักยภาพของตนและบุคคลอื่นที่เกี่ยวข้อง ควรนำหลักสัปปุริสธรรมทั้งเจ็ดประการมาใช้เป็นภาคแสดงอย่างครบถ้วน 7) มุ่งสู่เป้าหมายหลักที่สำคัญคือ การนำสังคมให้อุดมด้วยสันติ