พระธาตุประจำปีเกิดจำลองในภาคกลาง : คติการสร้าง ความเชื่อ พิธีกรรม และแรงจูงใจ - สุพรรณ, จริยา; เสรีชัยกุล, ธันวพร; ชื่นค้า, รัตนพล (วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์, 2023)
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคติการสร้างและวิเคราะห์ความเชื่อ พิธีกรรม แรงจูงใจในการบูชาพระธาตุประจำปีเกิดจำลองในภาคกลาง เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี ใช้ทฤษฎีเรื่องเล่า ความเชื่อและพิธีกรรม เป็นกรอบการวิจัย โดยศึกษาพระธาตุประจำปีเกิดจำลองในภาคกลาง 8 แห่งในพื้นที่วัฒนธรรม ภาคกลาง 6 จังหวัด กลุ่มตัวอย่าง คือ พระสงฆ์และผู้อาวุโสท้องถิ่น 16 คน คัดเลือกแบบเจาะจงและประชาชน 726 คน คัดเลือกแบบบังเอิญ เครื่องมือวิจัย คือ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกคติการสร้างและแบบสอบถามความเชื่อ พิธีกรรม และแรงจูงใจในการบูชาพระธาตุประจำปีเกิดจำลองในภาคกลางวิจัยเชิงปริมาณวิเคราะห์โดยใช้สถิติ ค่าเฉลี่ย และค่าร้อยละ ส่วนวิจัยเชิงคุณภาพเป็นการวิเคราะห์เนื้อหานำเสนอเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า การสร้างพระธาตุประจำปีเกิดจำลองในภาคกลางเชื่อมโยงกับบริบททางสังคมและวัฒนธรรมของพื้นที่ 2 รูปแบบ ได้แก่ 1) การจำลองพระธาตุประจำปีเกิดในภาคกลางทั้ง 12 ปีนักษัตร 2) การจำลองพระธาตุประจำปีเกิดในภาคกลางเพียงปีนักษัตรเดียว จำแนกคติการสร้างเป็น 7 ประการ ได้แก่ 1) อำนวยความสะดวกให้พุทธศาสนิกชน 2) ถวายเป็นพุทธบูชาในโอกาสครบ 2,600 ปี แห่งการตรัสรู้ 3) เป็นศูนย์กลางความเชื่อของคนในชุมชน 4) เป็นตัวแทนหรือสัญลักษณ์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า 5) กลุ่มชนที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยได้ระลึกถึงถิ่นกำเนิด 6) เฉลิมพระเกียรติสถาบันพระมหากษัตริย์ และ 7) ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงศาสนา ประชาชนมีความเชื่อในการบูชาพระธาตุประจำปีเกิดจำลองในภาคกลาง มากที่สุด คือ เป็นการระลึกถึงพระพุทธเจ้า และเคยปฏิบัติพิธีกรรมการบูชาพระธาตุประจำปีเกิดจำลองในภาคกลาง มากที่สุด คือ บูชาด้วยดอกไม้ธูปเทียน ส่วนแรงจูงใจที่พบในการบูชาพระธาตุประจำปีเกิดจำลอง มากที่สุด คือ เชื่อถือในความศักดิ์สิทธิ์ของพระธาตุประจำปีเกิดจำลอง