มะขามเตี้ยแห่งความสุข : การขับเคลื่อนด้วยบูรณาการกลไกความร่วมมือของชุมชน กรณีศึกษาตำบลมะขามเตี้ย อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี - เพ็งจันทร์ ศิริพร; โมราศิลป์ ปทิดา; ทองแก้ว วิรัตน์; เกาะกลาง กรวิทย์; สุทธิรักษ์ สุภาวดี; นนทชิต วัฒนา (วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์, 2025)
บทความวิจัยนี้เพื่อศึกษากระบวนการสร้างมะขามเตี้ยแห่งความสุขด้วยบูรณาการกลไกความร่วมมือของชุมชน การวิจัยเชิงปฏิบัติการ โดยศึกษาทฤษฎีความสุข และการสร้างการมีส่วนร่วม เป็นกรอบการวิจัย กลุ่มตัวอย่างใช้วิธีคัดเลือกแบบเจาะจง ซึ่งเป็นผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ คณะทำงานมะขามเตี้ยแห่งความสุข จำนวน 39 คน เครื่องมือในการวิจัย 3 ชนิด คือ 1) การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม 2) การสนทนากลุ่ม 3) การสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิเคราะห์เนื้อหาแล้วเขียนบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัย พบว่า 1) กระบวนการสร้าง“มะขามเตี้ยแห่งความสุข” ใช้กระบวนการมีส่วนร่วม ความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม ผู้นำท้องที่ ผู้นำท้องถิ่น กลุ่มจิตอาสาต่างๆ และประชาชนในพื้นที่ สถาบันการศึกษากลไกหนุนเสริมขับเคลื่อนทางสังคม ออกแบบ เห็นประเด็นปัญหาร่วมกัน ทำให้ทราบถึงความต้องการของชุมชนที่ต้องการพัฒนาชุมชนมะขามเตี้ยสู่ "ชุมชนแห่งความสุข" ดำเนินการร่วมของภาคีเครือข่าย จึงเกิด “คณะทำงานมะขามเตี้ยแห่งความสุข” จำนวน 39 คน ทำหน้าที่เป็นกลไกความร่วมมือทำงานและขับเคลื่อนระดับชุมชนของมะขามเตี้ยแห่งความสุข 2) การขับเคลื่อนด้วยบูรณาการกลไกความร่วมมือของชุมชน เริ่มจาก (1) ค้นหา “ความไม่สุขของระดับบุคคล ระดับชุมชน ค้นหาทุนที่เข้มแข็งและศักยภาพพื้นที่ (2) หาความร่วมมือ “สร้างความคิด ค้นหาวิธี สร้างสุข (3) สังเคราะห์รูปแบบ การสร้างสุข ระดับชุมชน (4) ก่อรูป กลไกความร่วมมือของชุมชน“สร้างสุขชุมชน” ชื่อ คณะทำงานมะขามเตี้ยแห่งความสุข (5) บูรณาการกลไกความร่วมมือของชุมชน ภาคส่วนต่างๆ (6) ขับเคลื่อนการสร้างสุข ระดับชุมชน ผ่าน อสม. การจัดการขยะ พื้นที่นันทนาการชุมชน (7) ออกแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน เช่น ชมรมมะขามเตี้ยแห่งความสุข ธรรมนูญชุมชนปลอดขยะ และการประสานงบประมาณร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง (8) เกิดตัวแบบมะขามเตี้ยแห่งความสุข (9) ขยายผลพื้นที่ทางการและไม่เป็นทางการ โดยข้อค้นพบจากงานวิจัยนี้ คือ รูปแบบกระบวนการสร้าง “ความสุข” เป็นรูปแบบที่ก่อรูปจากความเป็นชุมชน จนเกิดตัวแบบมะขามเตี้ยแห่งความสุขที่สามารถขยายผลเป็นทางการและไม่เป็นทางการ