จากชราภาพสู่พฤฒพลัง : การสร้างชีวิตที่มีคุณค่าผ่านพุทธจิตวิทยา - ปุณสีห์ ทิพภา (วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 2026)
สังคมไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงสู่สังคมผู้สูงวัยอย่างรวดเร็ว โดยผู้สูงวัยไทยจำนวนมากประสบปัญหาสุขภาพจิต ทั้งภาวะซึมเศร้า มีความคิดฆ่าตัวตาย และความเหงาโดดเดี่ยว จากการสูญเสียบทบาทและความรู้สึกว่าชีวิตไร้คุณค่า บทความนี้นำเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้พุทธจิตวิทยาเพื่อส่งเสริม "พฤฒพลัง" หรือพลังแห่งปัญญาและภูมิปัญญาที่สั่งสมจากประสบการณ์ชีวิต โดยบูรณาการหลักธรรมจากพระไตรปิฎก หลักจิตวิทยาสมัยใหม่และทฤษฎีการแก่ชราอย่างประสบความสำเร็จ แนวคิดพฤฒพลังมองวัยชราเป็นช่วงแห่งการเก็บเกี่ยวผลจากชีวิต พัฒนาจิตใจให้สุกงอมและถ่ายทอดภูมิปัญญา ประกอบด้วยสามมิติ คือ พลังแห่งปัญญา พลังแห่งจิตใจและพลังแห่งการมีส่วนร่วม กระบวนการพัฒนาประกอบด้วยสามขั้นตอน ได้แก่ 1) การพัฒนาสติและความรู้เท่าทันตนเองผ่านสติปัฏฐาน 4 2) การฝึกปล่อยวางตามหลักอนัตตาและไตรลักษณ์ และ 3) การสร้างเมตตาด้วยพรหมวิหาร 4 ควบคู่กับการมีส่วนร่วมกับสังคมอย่างมีความหมาย หลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันว่าการฝึกสติสมาธิช่วยลดภาวะซึมเศร้า ชะลอการเสื่อมของสมองและเพิ่มความสุขทางใจอย่างมีนัยสำคัญ ผลลัพธ์คือผู้สูงวัยมีความสงบภายใน เข้าใจตนเองลึกซึ้ง มีความสัมพันธ์เชิงบวก รู้สึกว่าชีวิตมีคุณค่า มีความสุข พร้อมกลายเป็นแหล่งภูมิปัญญาที่สร้างความเข้มแข็งให้สังคมไทยที่ยั่งยืน