การพัฒนาภาวะผู้นำของครูการศึกษาขั้นพื้นฐาน : บทเรียนเพื่อการบริหารการศึกษาในศตวรรษที่ 21

บทคัดย่อ

          ในศตวรรษที่ 21 ระบบการศึกษาทั่วโลกกำลังเผชิญพลวัตทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง และเทคโนโลยี ทั้งจากกระแสโลกาภิวัตน์ การปฏิวัติยุคดิจิทัล การเคลื่อนย้ายแรงงานข้ามถิ่น และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ขององค์กรสหประชาชาติ ซึ่งสะท้อนความจำเป็นที่ระบบการศึกษาจะต้องมีการปรับตัวเพื่อปลูกฝัง และสร้างนักเรียนที่มีสมรรถนะสอดคล้องกับอนาคต ภายใต้บริบทนี้ ครูการศึกษาขั้นพื้นฐานจึงมิใช่เพียงผู้ที่ถ่ายทอดความรู้ แต่จะต้องก้าวสู่การเป็น ผู้นำการเรียนรู้และผู้นำแห่งการเปลี่ยนแปลง ที่มีศักยภาพในการสร้างแรงบันดาลใจ ออกแบบการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับชีวิตจริง และเสริมสร้างทักษะศตวรรษที่ 21 ให้แก่นักเรียน

           บทความนี้มีจุดมุ่งหมายในการวิเคราะห์และสังเคราะห์แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำของครูการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยนำกรอบทฤษฎีภาวะผู้นำสากลมาบูรณาการกับบริบทของไทย กรอบการพัฒนา 4 มิติ ได้แก่ (1) ครูเป็นผู้นำการเรียนรู้ (Learning Leader Development) (2) สมรรถนะวิชาชีพและจริยธรรม (Professional and Ethical Competency) (3) วัฒนธรรมองค์กรแห่งการเรียนรู้ (Organizational Learning Culture) และ (4) ภาวะผู้นำแบบร่วมมือ (Collaborative Leadership) พร้อมกันนี้ยังได้สังเคราะห์ บทเรียนเชิงระบบ 4 ระดับ สำหรับการบริหารการศึกษา คือ ระดับนโยบายการศึกษา ระดับสถานศึกษา ระดับวิชาชีพครู และระดับชุมชนและนานาชาติ

           องค์ความรู้ใหม่ที่พบ คือ ภาวะผู้นำของครู เป็นปัจจัยเชิงยุทธศาสตร์ที่ส่งผลต่อคุณภาพนักเรียนไทยและการยกระดับระบบการศึกษา ทั้งในเชิงทฤษฎีและเชิงปฏิบัติ บทความนี้จึงมีคุณค่าเชิงวิชาการและเชิงนโยบายในการออกแบบระบบสนับสนุนครูให้ก้าวจากบทบาท “ผู้สอน” ไปสู่การเป็น “ผู้นำการเรียนรู้” อย่างแท้จริง