มนุษยศาสตร์สาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

การเปลี่ยนแปลงบทบาทผู้หญิงในครอบครัวไทยเชื้อสายจีนสามรุ่น: การวิเคราะห์จากภาพยนตร์ หลานม่า

จตุวิทย์ แก้วสุวรรณ์ — 2026-04-30

แม้ว่าจะมีงานวิจัยจำนวนมากที่ศึกษาเรื่องบทบาทของผู้หญิงไทยเชื้อสายจีนในแง่มุมทางสังคมและครอบครัว แต่การศึกษาที่ใช้ ภาพยนตร์ร่วมสมัย เป็นฐานวิเคราะห์ยังมีอยู่อย่างจำกัด งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงบทบาทของผู้หญิงในครอบครัวไทยเชื้อสายจีนทั้งสามรุ่น ผ่านภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า (พ.ศ. 2567) โดยมุ่งวิเคราะห์ตัวละครหญิงหลัก ได้แก่ อาม่า อาซิว และอามุ่ย งานวิจัยอาศัยระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์ตัวบท (Textual Analysis) และแนวคิดการกลืนกลาย (Assimilation) เป็นกรอบอธิบาย ผลการวิจัยพบว่า ภายใต้โครงสร้างสังคมชายเป็นใหญ่ ผู้หญิงไทยเชื้อสายจีนมีพัฒนาการด้านบทบาทแตกต่างกันอย่างชัดเจนตามรุ่น: อาม่าเป็นตัวแทนของผู้หญิงดั้งเดิมที่ถูกจำกัดบทบาทอยู่ในครอบครัวและถูกกีดกันสิทธิด้านมรดก อาซิวสะท้อนช่วงรอยต่อที่ผู้หญิงเริ่มออกทำงานและเข้าถึงการศึกษา แต่ยังคงเผชิญกับค่านิยมชายเป็นใหญ่ ขณะที่อามุ่ยแสดงถึงผู้หญิงรุ่นใหม่ที่มีอิสระด้านอาชีพ การศึกษา และสิทธิทางมรดก การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเกิดขึ้นจากปัจจัยสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ ครอบครัว ภาษาและวัฒนธรรม เศรษฐกิจและการเมือง การศึกษา และแนวคิดสมัยใหม่ ข้อค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่าภาพยนตร์มิได้เพียงถ่ายทอดเรื่องราวเชิงบันเทิง แต่ยังสะท้อนพลวัตทางสังคมและกระบวนการกลืนกลายของชุมชนไทยเชื้อสายจีนในบริบทปัจจุบัน อันเป็นการขยายองค์ความรู้ด้านการศึกษาเพศและวัฒนธรรมในสังคมพหุวัฒนธรรมของไทย

ชุมชนชนบทและความเป็นอนุรักษ์นิยมในเรื่องสั้นไทยในทศวรรษ 2530

อาทิตย์ ศรีจันทร์ — 2026-04-30

แม้นักวิชาการจำนวนหนึ่งจะพยายามอธิบายว่างานวรรณกรรมไทยในทศวรรษ 2530 เป็นมรดกของ “วรรณกรรมเพื่อชีวิต” แต่แท้จริงแล้ววรรณกรรมไทยในยุคดังกล่าวมีแนวโน้มไปทางอนุรักษ์นิยม บทความชิ้นนี้อธิบายคุณลักษณะของความเป็นอนุรักษ์นิยมในเรื่องสั้นไทยคัดสรรจากทศวรรษ 2530 ซึ่งมีท่าทีและน้ำเสียงไปในทิศทางเดียวกันนั่นคือนำเสนอว่าในชุมชนชนบทการพัฒนาให้เป็นสมัยใหม่เป็นสิ่งที่ไม่ปลอดภัย ไม่ยั่งยืน ซ้ำร้ายยังเป็นการคุกคามชาวบ้าน ส่งผลให้ชีวิต ระบบศีลธรรมและวัฒนธรรมถูกลดทอนความสำคัญลงไปและในบางครั้งวัฒนธรรมยังถูกทำให้กลายเป็นสินค้าและต้นทุนเพื่อแสวงหากำไร ด้วยเหตุนี้นักเขียนจึงให้ความสำคัญในวรรณกรรมของตนกับการกลับไปทบทวนรากเหง้าทางประวัติศาสตร์สังคมและวัฒนธรรมในฐานะตัวตนที่สำคัญของชุมชนใน
ชนบท

พ่อที่ดี สามีที่แย่ : พ่อบ้าน ความเต็มใจ และทางรอดของความเป็นชาย ในนวนิยายเยอรมันร่วมสมัยเรื่อง Der Wickelvolontär

อรรถพล เตชะพันธุ์ — 2026-04-30

บทความวิจัยนี้ศึกษานวนิยาย Der Wickelvolontär (2009) ของไมค์ เชียร์ โดยมุ่งวิเคราะห์การต่อรองอัตลักษณ์ความเป็นชายและการใช้กลไกเชิงอารมณ์ของตัวละครหลักซึ่งต้องรับบทบาทพ่อบ้านภายใต้บริบทสังคมเยอรมนีร่วมสมัย การวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า ตัวละครหลักมิได้ปฏิเสธหรือยอมรับบทบาทใหม่อย่างตรงไปตรงมา หากแต่เลือกใช้กลยุทธ์เชิงวาทกรรมและอารมณ์เพื่อรักษาความมั่นคงของอัตลักษณ์ชายดั้งเดิมควบคู่ไปกับการแสดงบทบาทพ่อที่ดี เสียงเล่าเรื่องที่เต็มไปด้วยอารมณ์ขัน การประชด และการสร้างสายสัมพันธ์กับลูก จึงทำหน้าที่เป็นกลไกการเอาตัวรอด มากกว่าการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างสู่ความเท่าเทียมทางเพศภายในครอบครัว ขณะเดียวกันการละเลยหรือลดทอนบทบาทของภรรยาและงานบ้านในเรื่องเล่ายังสะท้อนข้อจำกัดของการนิยามความเป็นชายแบบใหม่ที่ยังคงตั้งอยู่บนฐานของโครงสร้างปิตาธิปไตย บทความนี้เสนอว่า การอ่านนวนิยายผ่านมิติของความเต็มใจและอารมณ์ขันช่วยให้เข้าใจว่าความเป็นชายในบทบาทพ่อบ้านมิใช่การเปลี่ยนแปลงทางวาทกรรมที่สมบูรณ์ แต่เป็นการต่อรองและประคองตนเองท่ามกลางแรงกดดันของนโยบายรัฐ อุดมการณ์ความเสมอภาค และวัฒนธรรมแม่ที่มีอำนาจเหนือพื้นที่การดูแล

Construire ProLAB en Asie du Sud-Est : un laboratoire francophone entre innovations, inclusivité et interdisciplinarité

Bruno Marchal — 2026-04-30

Confronté à des défis majeurs tels que le manque de financement stable, l’insuffisance des équipements, l’accès limité à des infrastructures d’envergure et la nécessité de renforcer les collaborations internationales, le projet ProLAB ambitionne de créer un laboratoire de recherche régional francophone en Asie du Sud-Est. Dans un contexte marqué par la diversification des stratégies de recherche et l'évolution des dynamiques linguistiques, ProLAB vise à structurer un espace de recherche innovant, inclusif et interdisciplinaire, favorisant l'émergence d'une communauté scientifique francophone dynamique. L'étude, fondée sur une approche méthodologique mixte combinant questionnaires et entretiens menés auprès d’enseignants-chercheurs et de personnels institutionnels au Vietnam, au Laos, au Cambodge et en Thaïlande, des pays caractérisés par une ouverture croissante à la collaboration avec des institutions francophones, a permis d’identifier des besoins prioritaires en matière d'accompagnement doctoral, d'infrastructures et de partenariats académiques. Pour répondre à ces enjeux, le projet propose des stratégies ciblées, incluant la création d'espaces collaboratifs modernes, le développement de partenariats internationaux et la valorisation des résultats scientifiques. ProLAB s'inscrit ainsi comme une initiative stratégique pour renforcer la recherche francophone en Asie du Sud-Est, contribuant au dynamisme scientifique et au développement régional.

Intersemiotic Cohesion between Texts and Images in the Dialogues of the Stretch 1 English Textbook

มารียาดาร์ ธีดาอักษรสกุลส์ — 2026-04-30

This study examines intersemiotic cohesion between verbal texts and visual images in the dialogues of Stretch 1, an English commercial textbook. Liu and O’Halloran’s (2009) intersemiotic cohesive devices: Reference, Theme-Rheme Development, Given-New Organization, and Parallel Structure were used in the research to analyze 12 dialogues from all units of the book to assess how these elements interact to convey meaning. Results show partial coherence and inconsistencies in intersemiotic cohesion. Reference and Theme-Rheme cohesion were most frequent, while Parallel Structure was least consistent. This underscores the need for stronger text-image integration to support upper-beginner learners.

พระอินทร์ใน “สมบัติอมรินทร์คำกลอน”: ภาพแทนแห่งอำนาจในวรรณคดีต้นรัตนโกสินทร์

ปรัชญา ปานเกตุ — 2026-04-30

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ สมบัติอมรินทร์คำกลอน ในฐานะวรรณคดีสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ที่ใช้ “พระอินทร์” เป็นภาพแทนอำนาจและความชอบธรรมของรัฐ การวิจัยใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการตีความเชิงสัญลักษณ์ (symbolic interpretation) ประกอบกับการพิจารณาบริบททางประวัติศาสตร์ การเมือง และศิลปกรรม ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า วรรณคดีเรื่องนี้มิได้วางพระอินทร์เพียงบทบาทเทพผู้ช่วย หากแต่กำหนดให้พระองค์เป็นศูนย์กลางของจักรวาลทัศน์ที่ผูกพันกับระเบียบโลกมนุษย์ ภาพของพระอินทร์สะท้อนทั้งความเป็นเจ้าครองสมบัติทิพย์และบุญญาธิการในฐานะรากฐานของอำนาจ
การตีความดังกล่าวยืนยันว่าบทบาทของพระอินทร์เป็นการออกแบบระเบียบจักรวาลใหม่ที่สอดคล้องกับอุดมการณ์ทางการเมืองในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ บทความนี้จึงชี้ให้เห็นว่าวรรณคดีมิได้เป็นเพียงสุนทรียศาสตร์ของถ้อยคำ แต่ยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือทางอุดมการณ์ที่หล่อหลอมความเข้าใจเรื่องอำนาจและความชอบธรรมในสังคมไทยยุคก่อตั้งรัฐ

Paint the Nails Queer: Nail Art as Heteronormative Resistance in TV Series GELBOYS (2025)

Tammapas Kalawantawanich — 2026-04-30

Building on visual cultural and feminist lenses, this paper examines nail art shown in GELBOYS (2025) and proposes that nail art is a visual object, considering a communicative tool to discuss gender issues. This study approaches nail art through Judith Butler’s gender performativity, which views gender as an act individuals perform to fit into society, to argue that nail art not only demonstrates how teenagers use and stylize their nails for self-expression, but also symbolizes the fluidity and performativity of gender that characters explore through different styles of nail art. Plus, it leads us to see that nail art is gender-neutral. While it can be done, changed, and redone, gender can be altered likewise. This changeability can be seen during the show when characters start and end their relationship with characters of different genders. The author concludes this paper by suggesting that although GELBOYS (2025) is about queer romance, it is arguably one of the progressive LGBTQIAN+ series that attempts to establish homonormativity in a long-established heteronormative society through a fashion that is mostly associated with women. As long as there is no right or wrong for fashion, there is no right or wrong for anyone to become any gender, too.

บทบรรณาธิการ

2026-04-30

คำแนะนำในการจัดทำต้นฉบับบทความเพื่อพิจารณาตีพิมพ์

2026-04-30